Η ΕΕ αναζητά ενιαία όρια ηλικίας για τα social media 

Αρκετά κράτη-μέλη ζητούν απαγορεύσεις για ανηλίκους – οι Βρυξέλλες επιμένουν στην εναρμόνιση και σε τεχνικές λύσεις
Η συζήτηση για την επιβολή ηλικιακών περιορισμών στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης εντείνεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. 
Μετά την Αυστρία, τη Γαλλία, τη Δανία και την Ελλάδα, και η Ισπανία προτείνει πλέον απαγόρευση πλατφορμών όπως το Instagram ή το TikTok για άτομα κάτω των 16 ετών, με πρωτοβουλία του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι αυξανόμενες ανησυχίες για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων, τον ψηφιακό εθισμό, την έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκαθάρισε την Τρίτη ότι η επιβολή πρόσθετων υποχρεώσεων στις μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες εμπίπτει κατ' αρχήν στην αρμοδιότητα των Βρυξελλών. Νομική βάση αποτελεί ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), ο οποίος ισχύει εδώ και δύο χρόνια.
Ο κανονισμός προβλέπει ήδη αυξημένη προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, ενώ απαγορεύει και τη στοχευμένη διαφήμιση προς παιδιά.
Για τις λεγόμενες πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες, όπως η Google, το Facebook, το TikTok, το Instagram ή το X, ισχύουν ακόμη αυστηρότερες υποχρεώσεις. Παρ' όλα αυτά, ο DSA δεν προβλέπει μέχρι στιγμής ενιαίο ηλικιακό όριο για τη χρήση των κοινωνικών δικτύων. 
Αυτό ακριβώς αποτελεί το επίκεντρο της πολιτικής πίεσης: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε τον Νοέμβριο την καθιέρωση ελάχιστης ηλικίας 13 ετών για τη χρήση κοινωνικών μέσων και ψηφιακών «φίλων» με τεχνητή νοημοσύνη και κάλεσε την Επιτροπή να καταθέσει σχετική πρόταση έως το τέλος του 2026. Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει ήδη ανακοινώσει σχετική πρωτοβουλία.
Η επαλήθευση ηλικίας ως βασικό ζήτημα
Κεντρικής σημασίας για κάθε ηλικιακό περιορισμό είναι το ζήτημα της τεχνικής εφαρμογής. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε έναν πρωτότυπο μηχανισμό εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας. 
Η εφαρμογή αυτή θα επιτρέπει την ανώνυμη επιβεβαίωση της ηλικίας των χρηστών, χωρίς αποθήκευση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, όπως όνομα ή ημερομηνία γέννησης. Η εφαρμογή δοκιμάζεται ήδη σε διάφορα κράτη-μέλη, χωρίς μέχρι στιγμής τη συμμετοχή της Αυστρίας. 
Η έναρξη χρήσης της προβλέπεται από τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους και στη συνέχεια οι πλατφόρμες θα υποχρεωθούν να αποδέχονται το ευρωπαϊκό σύστημα επαλήθευσης.
Η εφαρμογή θεωρείται βασικό εργαλείο για την εφαρμογή τόσο ευρωπαϊκών όσο και εθνικών ηλικιακών περιορισμών. Παράλληλα, εκφράζονται αμφιβολίες ως προς το κατά πόσο μια καθαρά τεχνική λύση επαρκεί για να αποτραπούν παρακάμψεις και να διασφαλιστεί διαχρονικά η προστασία της ιδιωτικότητας.
Εθνικές πρωτοβουλίες & ευρωπαϊκός συντονισμός
Ενώ χώρες όπως η Ισπανία και η Γαλλία πιέζουν για ταχεία και αυστηρή ρύθμιση, η Αυστρία προειδοποιεί για τους κινδύνους εθνικών μονομερών ενεργειών. «Μεμονωμένες εθνικές λύσεις-νησίδες εντός της ΕΕ δεν είναι αποτελεσματικές», αναφέρει το γραφείο του αρμόδιου υφυπουργού Αλεξάντερ Πρελ (ÖVP). 
Ωστόσο, καθώς δεν έχει παρουσιαστεί ακόμη ένας συγκεκριμένος και άμεσα εφαρμόσιμος ενιαίος ευρωπαϊκός σχεδιασμός, η Αυστρία τάσσεται υπέρ μιας μεταβατικής εθνικής λύσης, πλήρως συμβατής με το ευρωπαϊκό δίκαιο και ικανής να ενσωματωθεί αργότερα σε μια κοινή ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική.
Ταυτόχρονα, η Βιέννη καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει σύντομα ένα σαφές και συνεκτικό σχέδιο για μια κοινή ευρωπαϊκή λύση επαλήθευσης ηλικίας, προκειμένου να αποφευχθεί ο κατακερματισμός της ψηφιακής ενιαίας αγοράς.
Η συζήτηση αναδεικνύει τη δυσκολία εξισορρόπησης μεταξύ προστασίας των ανηλίκων, θεμελιωδών δικαιωμάτων και της λειτουργίας μιας ενιαίας ψηφιακής αγοράς. Το αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα καταλήξει σε κοινό ηλικιακό όριο – και πόσο αποτελεσματικό θα είναι αυτό στην πράξη – παραμένει προς το παρόν ανοιχτό.
Σε αναζήτηση ορίων: Τι ισχύει και τι αλλάζει στους περιορισμούς των social media
Προς το παρόν, δεν υπάρχει κοινό ηλικιακό όριο για τη χρήση social media σε επίπεδο ΕΕ. Ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), που εφαρμόζεται πλήρως τα τελευταία δύο χρόνια, δεν απαγορεύει τη συμμετοχή ανηλίκων στις πλατφόρμες, αλλά επιβάλλει αυξημένες υποχρεώσεις προστασίας. 
Μεταξύ άλλων, οι πλατφόρμες υποχρεούνται να λαμβάνουν μέτρα για την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα των παιδιών, ενώ απαγορεύεται η στοχευμένη διαφήμιση προς ανηλίκους.
Στην πράξη, οι περισσότερες μεγάλες πλατφόρμες, όπως το Instagram, το TikTok και το Facebook, θέτουν ελάχιστο όριο ηλικίας τα 13 έτη, σύμφωνα με τους όρους χρήσης τους. Ωστόσο, ο έλεγχος ηλικίας βασίζεται κυρίως στη δήλωση του χρήστη, γεγονός που καθιστά τους περιορισμούς εύκολα παρακάμψιμους.
Τα τελευταία χρόνια, χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Αυστρία ζητούν αυστηρότερες ρυθμίσεις, ακόμη και απαγόρευση της χρήσης social media για άτομα κάτω των 16 ετών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη καλέσει την Επιτροπή να προτείνει ένα ενιαίο πλαίσιο, προτείνοντας ελάχιστη ηλικία τα 13 έτη σε ευρωπαϊκό επίπεδο έως το 2026.
Ευρωπαϊκό σύστημα επαλήθευσης ηλικίας
Κεντρικό ρόλο στη συζήτηση παίζει η τεχνική εφαρμογή των περιορισμών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δοκιμάζει ένα ευρωπαϊκό σύστημα επαλήθευσης ηλικίας, το οποίο θα επιτρέπει ανώνυμο έλεγχο χωρίς αποθήκευση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων. Στόχος είναι να διασφαλιστεί η προστασία των ανηλίκων χωρίς να παραβιάζεται η ιδιωτικότητα των χρηστών.
Η πρόκληση για την Ευρώπη παραμένει η εξεύρεση ισορροπίας ανάμεσα στην προστασία των παιδιών, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη λειτουργία της ψηφιακής ενιαίας αγοράς. Το αν και πότε θα καθιερωθεί ένα κοινό ηλικιακό όριο για τα social media παραμένει ανοιχτό ερώτημα, με τις πολιτικές και τεχνικές διαβουλεύσεις να συνεχίζονται.
Στατιστικά στοιχεία 
Η ψηφιακή παρουσία των παιδιών και των εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι πια σχεδόν καθολική, με αριθμούς που προκαλούν ανησυχία σε γονείς, ειδικούς και πολιτικούς. Τα πρόσφατα στοιχεία από ευρωπαϊκές έρευνες δείχνουν ότι η χρήση του διαδικτύου και των social media έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, ειδικά στις νεαρές ηλικίες.
Σύμφωνα με ανάλυση του Joint Research Centre της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πάνω από το 80% των νέων στην Ευρώπη χρησιμοποιούν καθημερινά πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, και ο χρόνος που αφιερώνουν αυξάνει με την ηλικία. Η μέση χρήση των social media από 14- έως 16χρονους είναι σχεδόν διπλάσια σε σύγκριση με 9- έως 10χρονους, ενώ το ποσοστό των 15χρονων που ασχολούνται κάθε μέρα φτάνει στο 96%.
Επιπλέον, 37% των εφήβων περνούν πάνω από τρεις ώρες την ημέρα στα social media, μια χρήση που σχετίζεται με επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, όπως άγχος και κατάθλιψη.
Άλλες ευρωπαϊκές έρευνες επιβεβαιώνουν παρόμοιες τάσεις. Σε ηλικίες 9-18 ετών, περίπου το 86% των παιδιών χρησιμοποιούν social media, με τη χρήση να αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία. Στην ηλικιακή ομάδα των 13-14 ετών, πάνω από το 50% χρησιμοποιούν καθημερινά αυτά τα δίκτυα, ενώ στα 17-18 η χρήση φτάνει πολύ υψηλότερα, με το 53% να είναι “εντατικοί χρήστες” (τουλάχιστον τρεις ώρες ημερησίως).
Τα δεδομένα δείχνουν επίσης ότι πολλά παιδιά έχουν λογαριασμούς σε social media πριν από το ηλικιακό όριο που ορίζουν οι πλατφόρμες (συνήθως 13 ετών). Για παράδειγμα, στην έρευνα KIM διαπιστώθηκε ότι 79% των χρηστών Snapchat και 74% των χρηστών TikTok ήταν 13 ετών ή νεότεροι όταν δημιούργησαν τον λογαριασμό τους.
Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, η χρήση των social media συνοδεύεται από ανησυχίες για την ψυχική υγεία. Μελέτη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (WHO) αναφέρει ότι το 11% των εφήβων στην Ευρώπη παρουσιάζει συμπτώματα «προβληματικής» χρήσης social media, ενώ οι κορίτσια καταγράφουν υψηλότερα επίπεδα από τα αγόρια.
Σε επίπεδο γενικότερης πρόσβασης στο διαδίκτυο, η Eurostat αναφέρει ότι 96% των νέων ηλικίας 16-29 ετών στην ΕΕ χρησιμοποιούν το διαδίκτυο καθημερινά, με 84% να δηλώνουν ότι συμμετέχουν σε κοινωνικά δίκτυα.