Διάσκεψη του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα: Στο επίκεντρο τα γενετικά δεδομένα φυτών και ζώων
Έρευνα και επιχειρήσεις αποκομίζουν οφέλη από τις ψηφιακές γενετικές πληροφορίες, αλλά το Ταμείο του Κάλι παραμένει ουσιαστικά χωρίς χρηματοδότηση – Αντιπαράθεση για τον μηχανισμό διαχείρισης και τον ρόλο της Αιγύπτου.

Οι ψηφιακές πληροφορίες αλληλουχίας (Digital Sequence Information – DSI) βρίσκονται στο επίκεντρο των φετινών διαπραγματεύσεων της Διάσκεψης του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα, η οποία πραγματοποιείται στην πρωτεύουσα της Αρμενίας, το Ερεβάν. 
Πρόκειται για ψηφιακά γενετικά δεδομένα φυτών, ζώων και μικροοργανισμών, τα οποία αποθηκεύονται σε βάσεις δεδομένων. Εταιρείες, ιδίως στους κλάδους της φαρμακοβιομηχανίας και της χημικής βιομηχανίας, αξιοποιούν αυτές τις πληροφορίες αποκομίζοντας δισεκατομμύρια, ενώ οι χώρες προέλευσης των γενετικών πόρων και το περιβάλλον λαμβάνουν ελάχιστα οφέλη. Στόχος των διαπραγματεύσεων είναι να αλλάξει αυτή η κατάσταση.
Για την επεξεργασία των ψηφιακών πληροφοριών αλληλουχίας, το DNA –ο φορέας της γενετικής πληροφορίας ενός οργανισμού– αποκωδικοποιείται και αποτυπώνεται ως ακολουθία γραμμάτων. 
Η ακολουθία αυτή αποθηκεύεται στη συνέχεια σε ψηφιακή μορφή. Το μεγαλύτερο μέρος των σχετικών δεδομένων συγκεντρώνεται σε τρεις μεγάλες, ελεύθερα προσβάσιμες διαδικτυακές βάσεις δεδομένων.
Οφέλη για την έρευνα και τις επιχειρήσεις
Οι ψηφιακές γενετικές πληροφορίες αποτελούν σημαντικό εργαλείο για την επιστημονική έρευνα. Αντί οι ερευνητές να χρειάζεται να ταξιδεύουν σε απομακρυσμένες περιοχές, όπως τα τροπικά δάση, προκειμένου να εντοπίσουν και να μελετήσουν φυτά με ιδιαίτερα γενετικά χαρακτηριστικά, σε πολλές περιπτώσεις αρκεί πλέον η πρόσβαση σε μια βάση δεδομένων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ανάπτυξη διαγνωστικών τεστ και εμβολίων κατά της COVID-19, η οποία επιταχύνθηκε σημαντικά κατά την πανδημία χάρη στην πρόσβαση των επιστημόνων στις αντίστοιχες γενετικές πληροφορίες.
Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις στους τομείς της φαρμακοβιομηχανίας και της χημικής βιομηχανίας αποκομίζουν σημαντικά οικονομικά οφέλη από την αξιοποίηση των δεδομένων αυτών.
Ένας από τους στόχους της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιολογική Ποικιλότητα (CBD) είναι, επομένως, η δίκαιη και ισότιμη κατανομή των οφελών που προκύπτουν από τη χρήση γενετικών πόρων. 
Αυτό σημαίνει αφενός ότι ένα μέρος των οικονομικών κερδών θα πρέπει να κατευθύνεται στις χώρες προέλευσης και αφετέρου ότι τα ερευνητικά αποτελέσματα θα πρέπει να εξακολουθήσουν να διαμοιράζονται.
Το Ταμείο του Κάλι παραμένει χωρίς ουσιαστική χρηματοδότηση
Το Ταμείο του Κάλι (Cali Fund) αποφασίστηκε πριν από δύο χρόνια, κατά την προηγούμενη Διάσκεψη για τη Βιοποικιλότητα στην Κολομβία, και τέθηκε σε λειτουργία το 2025. Ωστόσο, η πρωτοβουλία, η οποία βασίζεται σε εθελοντικές εισφορές, δεν έχει μέχρι στιγμής αποδώσει τα αναμενόμενα.
Οι επιχειρήσεις που επωφελούνται από τις ψηφιακές πληροφορίες αλληλουχίας καλούνται να καταβάλλουν οικειοθελώς μέρος των οικονομικών τους αποτελεσμάτων. 
Ενδεικτικά, έχει προταθεί εισφορά περίπου 1% επί των κερδών ή 0,1% επί του κύκλου εργασιών. Τα χρήματα προορίζονται για την προστασία της φύσης σε παγκόσμιο επίπεδο και για τη στήριξη των αυτόχθονων κοινοτήτων.
Ο ετήσιος στόχος χρηματοδότησης έχει οριστεί στο ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα, μέχρι στιγμής έχουν καταβληθεί παγκοσμίως λιγότερα από 10.000 δολάρια. 
Στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκεται το ερώτημα πώς θα μπορούσε να κινητοποιηθεί ο ιδιωτικός τομέας ώστε να συμμετάσχει στη χρηματοδότηση, καθώς και ποια κίνητρα θα μπορούσαν να δοθούν στις επιχειρήσεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση τάσσεται κατά των υποχρεωτικών εισφορών και των δεσμευτικών ελάχιστων ποσών. Ωστόσο, εξετάζεται η δυνατότητα θέσπισης πιστοποιητικών συμμετοχής, τα οποία θα προσφέρουν στις επιχειρήσεις δημόσια προβολή, ενδεχομένως όμως και συγκεκριμένες νομικές συνέπειες.
Σε χώρες όπως η Βραζιλία και η Ινδία υπάρχουν ήδη εθνικές νομοθεσίες για τις ψηφιακές πληροφορίες αλληλουχίας, οι οποίες προβλέπουν υποχρεώσεις καταβολής εισφορών. Οι σχετικές ρυθμίσεις θα μπορούσαν να επηρεαστούν από τη θέσπιση διεθνούς μηχανισμού, με στόχο την αντιμετώπιση του ζητήματος σε παγκόσμιο επίπεδο.
Διαφωνίες για τη διαχείριση των πόρων – Οι αντιρρήσεις της Αιγύπτου
Παραμένουν, ωστόσο, ανοιχτά σημαντικά ζητήματα σχετικά με τη διακυβέρνηση του Ταμείου. Οι χώρες που συμμετέχουν στη διάσκεψη καλούνται να συμφωνήσουν ποια μέλη θα στελεχώνουν την αρμόδια επιτροπή, ποιες εξουσίες θα διαθέτει και ποιος θα έχει την αρμοδιότητα να εγκρίνει τις εκταμιεύσεις. Εκκρεμεί επίσης η οριστικοποίηση της μεθοδολογίας για την κατανομή των χρημάτων.
Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλεί η στάση της Αιγύπτου, η οποία σε ορισμένα ζητήματα εμφανίζεται να εκπροσωπεί τις θέσεις αφρικανικών κρατών. Η αιγυπτιακή πλευρά αμφισβητεί συνολικά το υφιστάμενο σύστημα των βάσεων δεδομένων, οι οποίες σήμερα αντλούν πληροφορίες από εθνικά ερευνητικά προγράμματα.
Στο πλαίσιο της διάσκεψης, η Αίγυπτος προτείνει τη δημιουργία μιας νέας βάσης δεδομένων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιτίθεται στην πρόταση, θεωρώντας ότι θα συνεπαγόταν υψηλό κόστος και τη δημιουργία πρόσθετων δομών.
Σύμφωνα με παρατηρητές, στις διεθνείς διαπραγματεύσεις δεν είναι ασυνήθιστο ορισμένα κράτη να καταθέτουν εκτεταμένες προτάσεις ή να ασκούν επανειλημμένα βέτο, επιδιώκοντας να αυξήσουν την πίεση προς το τέλος των συνόδων και να εξασφαλίσουν ευνοϊκότερους όρους για τα ίδια και τις περιφέρειές τους.
Οι αυτόχθονες κοινότητες ζητούν δίκαιη συμμετοχή
Η συμμετοχή των αυτόχθονων πληθυσμών στη διάθεση των πόρων του Ταμείου του Κάλι αποτελεί βασικό αίτημα των μη κυβερνητικών οργανώσεων και των εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών που συμμετέχουν στη διάσκεψη στην Αρμενία.
Οι οργανώσεις υπογραμμίζουν ότι οι κοινότητες που ζουν επί αιώνες σε στενή σχέση με τη φύση διαθέτουν πολύτιμη γνώση για την προστασία της βιοποικιλότητας και πρέπει να συμμετέχουν ουσιαστικά στις αποφάσεις για τη χρηματοδότησή της.
«Η επιτυχία του Ταμείου του Κάλι δεν θα πρέπει να κρίνεται αποκλειστικά από το ύψος των χρημάτων που συγκεντρώνονται ή διατίθενται, αλλά από το κατά πόσο προσφέρει πραγματικό, δίκαιο και μετρήσιμο όφελος στους ανθρώπους που διατηρούν τη βιοποικιλότητα», δήλωσε ο Ντάουντι Μανόνγκι από την Αφρικανική Συμμαχία για την Επισιτιστική Κυριαρχία, με έδρα την Τανζανία.
Από την πλευρά της, η Κέιτι Λι Ριντλ, εκπρόσωπος μη κυβερνητικής οργάνωσης της Νέας Ζηλανδίας που δραστηριοποιείται στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των αυτόχθονων πληθυσμών, τόνισε ότι οι αυτόχθονες λαοί δεν αποτελούν απλώς ενδιαφερόμενα μέρη στη συζήτηση για τις ψηφιακές γενετικές πληροφορίες, αλλά είναι φορείς συγκεκριμένων δικαιωμάτων.
«Οι ψηφιακές πληροφορίες αλληλουχίας δεν πρέπει να μετατραπούν σε έναν ακόμη δίαυλο εξαγωγής, ψηφιοποίησης και εμπορευματοποίησης γενετικών πόρων από τον Παγκόσμιο Νότο, χωρίς λογοδοσία, συναίνεση ή δίκαιη κατανομή των οφελών», υπογράμμισε ο Τέιβα Λίνγκαμ από την οργάνωση Friends of the Earth στη Μαλαισία.
Το ζητούμενο για τη Διάσκεψη του ΟΗΕ είναι πλέον να διαμορφωθεί ένας διεθνής μηχανισμός που θα συνδυάζει την ελεύθερη πρόσβαση στα γενετικά δεδομένα, την επιστημονική πρόοδο και τη δίκαιη κατανομή των οικονομικών οφελών, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι κοινότητες που προστατεύουν τη βιοποικιλότητα θα συμμετέχουν ουσιαστικά στα αποτελέσματα της αξιοποίησής της.