Η ΕΕ κοιτά προς Καναδά: Συμμαχία σε εποχές αβεβαιότητας

Στενότερη συνεργασία σε ενέργεια, εμπόριο, τεχνητή νοημοσύνη και άμυνα – Προς το παρόν, χωρίς «συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους» στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Η ΕE και ο Καναδάς ενισχύουν τη συνεργασία τους μπροστά στις αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις και στις δύσκολες σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν και η πρόταση για μια «συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους» του Καναδά στην ΕΕ δεν προχώρησε, οι δύο πλευρές επιδιώκουν μια στενότερη στρατηγική εταιρική σχέση, με στόχο να περιορίσουν τις εξαρτήσεις τους από τρίτες χώρες και να ενισχύσουν την ασφάλεια και την οικονομική τους ανθεκτικότητα.
Ενόψει λοιπόν των αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων και των δύσκολων σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Καναδάς έρχονται όλο και πιο κοντά. Με την ολοκλήρωση μιας διήμερης συνόδου κορυφής στο Μόντρεαλ, επρόκειτο την Παρασκευή, να συμφωνηθεί μια σειρά πρωτοβουλιών για την εμβάθυνση της συνεργασίας τους.
Η επιδίωξη της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για τη χορήγηση στον Καναδά μιας «συνδεδεμένης ιδιότητας μέλους» στην ΕΕ προσέκρουσε, τουλάχιστον προς το παρόν, στην αντίθεση του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς και άλλων Ευρωπαίων ηγετών. 
Ωστόσο, οι δύο πλευρές σκοπεύουν να προχωρήσουν στη δημιουργία μιας «Συμμαχίας για το Μέλλον», δηλαδή μιας μοναδικής μορφής συνεργασίας που θα συμβάλει και στη μείωση της εξάρτησής τους από άλλες χώρες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τόσο η Κίνα, όσο και οι ΗΠΑ. Η πολιτική του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχει κλονίσει την εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων και των Καναδών προς τον παραδοσιακά σημαντικότερο σύμμαχό τους.
Στις ΗΠΑ, η προσέγγιση αυτή αναμένεται να παρακολουθείται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει γελοία την πρόταση για τη συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους του Καναδά στην ΕΕ, στην πρώτη αντίδρασή του. 
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι, εάν η προσέγγιση αυτή θεωρηθεί «εχθρική ενέργεια» που πλήττει τα αμερικανικά συμφέροντα, θα υπάρξουν συνέπειες. Όπως δήλωσε, θα μπορούσε να επιβάλει υψηλούς δασμούς ή ακόμη και να διακόψει το εμπόριο με την Ευρώπη σε πολλούς τομείς.
Σύμφωνα με το σχέδιο της τελικής διακήρυξης της συνόδου κορυφής και ομιλία της προέδρου της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η συνεργασία πρόκειται να ενισχυθεί στους ακόλουθους τομείς:
Ενέργεια και κρίσιμες πρώτες ύλες
Η ΕΕ και ο Καναδάς επιθυμούν να ενισχύσουν τη συνεργασία τους στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η εκπόνηση μελέτης σκοπιμότητας για τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) προς την Ευρώπη.
Παράλληλα, πρόκειται να εκσυγχρονιστεί η συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας μεταξύ του Καναδά και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ).
Σύμφωνα με το σχέδιο της διακήρυξης της συνόδου, ο Καναδάς και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχουν ήδη ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία που θα διευκολύνει τις ευρωπαϊκές επενδύσεις στην εξόρυξη καναδικών πρώτων υλών.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις λεγόμενες κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως οι σπάνιες γαίες, οι οποίες είναι απαραίτητες, μεταξύ άλλων, για τους κινητήρες ηλεκτρικών αυτοκινήτων, τους ημιαγωγούς, τις μπαταρίες, τις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας και την αμυντική βιομηχανία.
Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ, οι εισαγωγές τέτοιων κρίσιμων πρώτων υλών από τον Καναδά αυξήθηκαν ήδη κατά 62% μεταξύ 2024 και 2025.
Εμπόριο και ψηφιακή οικονομία
Η ΕΕ και ο Καναδάς επιδιώκουν να περιορίσουν τα εμπόδια στο εμπόριο, να ενθαρρύνουν τις επενδύσεις και να καταστήσουν ασφαλέστερο και πιο αξιόπιστο τον εφοδιασμό τους με βασικά αγαθά.
Μια νέα συμφωνία για το ψηφιακό εμπόριο αναμένεται να διευκολύνει τις διασυνοριακές επιχειρηματικές συναλλαγές.
Μεταξύ 2016 και 2025, το διμερές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκε κατά 80%.
Οι εμπορικές σχέσεις του Καναδά με την ΕΕ βασίζονται κυρίως στη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών CETA, η οποία εφαρμόζεται προσωρινά από το 2017. Ωστόσο, δεν έχει ακόμη τεθεί οριστικά σε ισχύ, καθώς δεν την έχουν επικυρώσει όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί σήμερα τον δεύτερο μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Καναδά.
Τεχνητή νοημοσύνη
Οι δύο πλευρές επιθυμούν να συνεργαστούν στενότερα στη διεθνή ρύθμιση και στην ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, ο Καναδάς και η ΕΕ σκοπεύουν να διευκολύνουν την αμοιβαία πρόσβαση στις ψηφιακές αγορές τους, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους (cloud), των υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης και των σχετικών υποδομών.
Επιπλέον, ο Καναδάς πρόκειται να ενταχθεί στην ευρωπαϊκή υποδομή υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων, ενισχύοντας τη συνεργασία στον τομέα των προηγμένων υπολογιστικών συστημάτων.
Επιστήμη και έρευνα
Ο Καναδάς αναμένεται να ενταχθεί πιο ενεργά στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus+.
Επιπλέον, οι δύο πλευρές επιδιώκουν να περιορίσουν τα εμπόδια για τους ειδικευμένους επαγγελματίες και τους ερευνητές, καθώς και να διευκολύνουν την αμοιβαία αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων.
Ασφάλεια, Ουκρανία και Μέση Ανατολή
Η συνεργασία στους τομείς της άμυνας, της κυβερνοάμυνας και της προστασίας κρίσιμων υποδομών πρόκειται να ενισχυθεί.
Η ΕΕ και ο Καναδάς επαναβεβαιώνουν επίσης τη στήριξή τους προς την Ουκρανία. 
Ο Καναδάς συμμετέχει ήδη στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE, το οποίο προβλέπει ευνοϊκά δάνεια για κοινές προμήθειες αμυντικού εξοπλισμού.
Παράλληλα, ο Καναδάς αναμένεται να συμμετάσχει και στο ευρωπαϊκό δάνειο στήριξης προς την Ουκρανία, η οποία δέχεται επίθεση από τη Ρωσία.
Οι δύο πλευρές επιθυμούν, επίσης, να συνεργαστούν στενότερα για την αναζήτηση λύσεων στη Μέση Ανατολή.
Στενότερη σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση
Έως την επόμενη σύνοδο κορυφής, η οποία έχει προγραμματιστεί για το 2027, αναμένεται να καταρτιστεί ένα σχέδιο για τη στενότερη σύνδεση του Καναδά με την ΕΕ, χωρίς να προβλέπεται πλήρης ένταξη.
Οι τακτικές συναντήσεις μεταξύ των δύο πλευρών θα συμβάλουν στην αποτελεσματικότερη προώθηση των κοινών συμφερόντων τους στη διεθνή σκηνή.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κατέστησε σαφές ότι, παρά τις αντιρρήσεις αρκετών κρατών-μελών της ΕΕ, εξακολουθεί να υποστηρίζει την ιδέα μιας «συνδεδεμένης ιδιότητας μέλους» για τον Καναδά.
Στόχος, όπως ανέφερε, είναι μια «σύνδεση χωρίς ένταξη» και μια εταιρική σχέση που θα προσεγγίζει περισσότερο την ιδιότητα του μέλους από οποιαδήποτε άλλη μορφή συνεργασίας έχει εφαρμοστεί μέχρι σήμερα.
Κατά την άποψή της, το μοντέλο αυτό θα μπορούσε να είναι διαθέσιμο και στους στενότερους εταίρους της ΕΕ εκτός Ευρώπης, οι οποίοι είναι πρόθυμοι «να ανοίξουν νέους δρόμους μαζί μας και να καθορίσουν από κοινού την πορεία».