Η χρηματοδοτική κρίση του ΟΗΕ
απειλεί την σχολική εκπαίδευσή τους
Του Φίλιππου Ζάχαρη (zachfil64@gmail.com)
Η διεθνής μείωση της ανθρωπιστικής βοήθειας θέτει σε κίνδυνο την πρόσβαση των παιδιών προσφύγων στην εκπαίδευση, την ώρα που η φοίτηση στη δευτεροβάθμια και την ανώτατη εκπαίδευση παραμένει πολύ χαμηλότερη από εκείνη των συνομηλίκων τους. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) προειδοποιεί ότι χωρίς επαρκή και ευέλικτη χρηματοδότηση, η πρόοδος των τελευταίων ετών μπορεί να ανακοπεί.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του UNHCR, περίπου 5,8 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι πρόσφυγες δεν φοιτούσαν στο σχολείο το 2025, δηλαδή ένα σημαντικό ποσοστό του συνολικού προσφυγικού μαθητικού πληθυσμού. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση μειώνεται αισθητά όσο τα παιδιά μεγαλώνουν: η φοίτηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση είναι σαφώς υψηλότερη από εκείνη στη δευτεροβάθμια, ενώ ακόμη μεγαλύτερα εμπόδια εμφανίζονται στην ανώτατη εκπαίδευση.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έλλειψη σχολικών θέσεων. Τα παιδιά πρόσφυγες συχνά αντιμετωπίζουν γλωσσικά εμπόδια, έλλειψη εκπαιδευτικών, ανεπαρκείς σχολικές υποδομές, οικονομικές δυσκολίες και διακοπές στη σχολική τους πορεία λόγω των συνεχών μετακινήσεων. 
Στην Ευρώπη, η UNHCR επισημαίνει ότι οι περιορισμένες δυνατότητες των σχολείων, οι ελλείψεις εκπαιδευτικών και τα γλωσσικά εμπόδια εξακολουθούν να δυσκολεύουν την ομαλή ένταξη αρκετών παιδιών προσφύγων στα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα.
Παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν και ορισμένες σημαντικές ενδείξεις προόδου. Το UNHCR έχει θέσει ως στόχο το λεγόμενο «15 by 30», δηλαδή το 15% των νέων προσφύγων να έχει πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση έως το 2030.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η συμμετοχή των προσφύγων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση αυξήθηκε από 7% σε 9%, με περισσότερους νέους να εντάσσονται σε εθνικά πανεπιστημιακά συστήματα, προγράμματα επαγγελματικής και τεχνικής εκπαίδευσης, ψηφιακές μορφές σπουδών και υποτροφίες.
Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη, καθώς η εκπαίδευση δεν προσφέρει μόνο γνώσεις και επαγγελματικές δεξιότητες. Για ένα παιδί που έχει εκτοπιστεί από τον πόλεμο ή τις διώξεις, το σχολείο μπορεί να προσφέρει σταθερότητα, καθημερινή ρουτίνα, κοινωνική ένταξη και μια προοπτική αυτονομίας.
Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η πρόοδος συντελείται σε μια περίοδο δραματικής συρρίκνωσης της διαθέσιμης ανθρωπιστικής χρηματοδότησης.
Για το 2026, το UNHCR έχει υπολογίσει συνολικές ανάγκες ύψους 8,505 δισ. δολαρίων. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας, μέχρι το τέλος Ιουλίου είχαν εξασφαλιστεί μόλις 32% των απαιτούμενων πόρων. Το χρηματοδοτικό κενό ανέρχεται σε περίπου 5,7 δισ. δολάρια.
Η κατάσταση έχει επιδεινωθεί σε σχέση με το 2025. Τότε, τα διαθέσιμα κεφάλαια του UNHCR ανήλθαν σε περίπου 3,93 δισ. δολάρια, καλύπτοντας μόλις το 37% των συνολικών αναγκών. Παράλληλα, οι δαπάνες για την εκπαίδευση μειώθηκαν κατά 28%, γεγονός που οδήγησε τον οργανισμό να δώσει προτεραιότητα στην ένταξη των παιδιών προσφύγων στα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα, στη διατήρηση ασφαλών μαθησιακών χώρων και στις ευκαιρίες εκπαίδευσης για εφήβους και νέους.
Για την εκπαίδευση ειδικότερα, το UNHCR είχε υπολογίσει για το 2025 ανάγκες περίπου 481 εκατ. δολαρίων. Η χρηματοδότηση αυτή στηρίζει μεταξύ άλλων την πρόσβαση των παιδιών στα σχολεία, την ένταξή τους στα εθνικά συστήματα εκπαίδευσης, την επιμόρφωση εκπαιδευτικών και τις δυνατότητες συνέχισης των σπουδών μετά το σχολείο.
Η νέα κρίση δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση. Στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, το UNHCR προειδοποίησε ότι σχεδόν 8,3 εκατομμύρια πρόσφυγες, εκτοπισμένοι και ανιθαγενείς κινδυνεύουν να χάσουν ζωτικής σημασίας υπηρεσίες εξαιτίας της έλλειψης χρηματοδότησης. 
Στο Τσαντ, για παράδειγμα, περίπου 233.000 παιδιά κινδυνεύουν να χάσουν υπηρεσίες παιδικής προστασίας, ενώ στην Αιθιοπία η κάλυψη υπηρεσιών προστασίας παιδιών έχει μειωθεί σε ορισμένες περιοχές έως και κατά 85%.
Η έλλειψη πόρων έχει συνέπειες και πέρα από τις άμεσες εκπαιδευτικές δαπάνες. Όταν ένα παιδί δεν διαθέτει τα απαραίτητα έγγραφα, δεν έχει πρόσβαση σε ασφαλή στέγαση ή προστασία και η οικογένειά του δεν έχει βασική οικονομική στήριξη, η παραμονή στο σχολείο γίνεται πολύ δυσκολότερη.
Η Ύπατη Αρμοστεία τονίζει επίσης ότι η χρηματοδότηση γίνεται ολοένα και περισσότερο δεσμευμένη σε συγκεκριμένα προγράμματα, περιορίζοντας τη δυνατότητα του οργανισμού να μεταφέρει γρήγορα χρήματα εκεί όπου εμφανίζονται νέες ανάγκες. Το ποσοστό της αυστηρά δεσμευμένης χρηματοδότησης έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες Μπαρχάμ Σάλιχ, ο οποίος γεννήθηκε στο Ιράκ και αναγκάστηκε ως παιδί να καταφύγει στο Ιράν, έχει αναφερθεί προσωπικά στη σημασία της εκπαίδευσης. Ο ίδιος φοίτησε σε σχολείο για παιδιά προσφύγων και αργότερα σπούδασε στη Βρετανία, αποκτώντας διδακτορικό.
Η προσωπική του ιστορία αποτυπώνει το ευρύτερο μήνυμα της UNHCR: η εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα από τον εκτοπισμό προς την αυτονομία. Όμως, για να γίνει αυτό, τα παιδιά πρέπει πρώτα να έχουν τη δυνατότητα να μπουν και να παραμείνουν στο σχολείο.
Και αυτή ακριβώς η δυνατότητα βρίσκεται σήμερα υπό πίεση. Η UNHCR προειδοποιεί ότι οι περικοπές στην ανθρωπιστική και αναπτυξιακή βοήθεια μπορούν να ακυρώσουν μέρος της προόδου που έχει επιτευχθεί, ιδιαίτερα για τα παιδιά και τους νέους που βρίσκονται ήδη στις πιο ευάλωτες συνθήκες.
Η χρηματοδότηση της εκπαίδευσης των παιδιών προσφύγων δεν αποτελεί επομένως μια απομονωμένη ανθρωπιστική δαπάνη. 
Συνδέεται άμεσα με την προστασία των παιδιών, την κοινωνική ένταξη, την πρόσβαση στην εργασία και την ικανότητά τους να χτίσουν μια ζωή πέρα από την εξάρτηση από την ανθρωπιστική βοήθεια.