Κομισιόν
Νέοι οδικοί χάρτες για τη διεύρυνση της ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να δώσει νέα ώθηση στη διεύρυνση της ΕΕ, συνδέοντας την ενταξιακή πορεία των πιο προχωρημένων υποψήφιων χωρών με σταδιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά και συγκεκριμένα μεταρρυθμιστικά βήματα. 
Την ίδια ώρα, η προοπτική μιας Ένωσης με περισσότερα μέλη φέρνει στο προσκήνιο την ανάγκη αλλαγών στον τρόπο λήψης αποφάσεων, με την επέκταση της ειδικής πλειοψηφίας να αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα.
Η επίτροπος της ΕΕ αρμόδια για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, παρουσίασε την Τρίτη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Στρασβούργο, τις πολυαναμενόμενες προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περαιτέρω διεύρυνση της Ένωσης, καθώς και τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται στο εσωτερικό της.
Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε προαναγγείλει στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης, στα μέσα Σεπτεμβρίου, την κατάρτιση οδικών χαρτών για τις χώρες που βρίσκονται στο πιο προχωρημένο στάδιο της ενταξιακής διαδικασίας. «Η διαδικασία θα εξακολουθήσει να βασίζεται στην επίδοση», είχε τονίσει.
Η φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έχουν επανειλημμένα δηλώσει τους τελευταίους μήνες ότι η ΕΕ επιδιώκει πλέον να επιταχύνει τη διαδικασία διεύρυνσης.
Σήμερα, το Μαυροβούνιο βρίσκεται στην πιο προχωρημένη θέση, με την κυβέρνησή του να θέτει ως στόχο την ένταξη στην ΕΕ έως το 2028 («28 έως το 2028»). 
Η Αλβανία θεωρείται η δεύτερη χώρα που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της πορείας των έξι χωρών των Δυτικών Βαλκανίων προς την ΕΕ και επιδιώκει ένταξη έως το 2030.
Οι δύο αυτές χώρες, καθώς και η Ουκρανία και η Μολδαβία, οι οποίες απέκτησαν καθεστώς υποψήφιας χώρας μόλις το 2022, μετά την έναρξη της ρωσικής επίθεσης κατά της Ουκρανίας, αλλά επιδιώκουν την ένταξή τους το συντομότερο δυνατό, θεωρούνται οι πιθανότεροι υποψήφιοι για τους πρώτους «οδικούς χάρτες».
Οι οδικοί χάρτες αναμένεται αφενός να καθορίζουν συγκεκριμένα βήματα και χρονοδιαγράμματα για την ενταξιακή και μεταρρυθμιστική διαδικασία και αφετέρου να περιλαμβάνουν μηχανισμούς προστασίας. Παράλληλα, οι υποψήφιες χώρες θα καλούνται να συνεργάζονται και να τηρούν τις ευρωπαϊκές αξίες.
Σε περίπτωση οπισθοδρόμησης στις μεταρρυθμίσεις ή παραβίασης των ευρωπαϊκών αξιών, τα οφέλη που θα έχουν αποκτήσει οι υποψήφιες χώρες θα μπορούν να περιορίζονται εκ νέου. 
Στόχος είναι να αποτραπεί η προσέγγισή τους με χώρες όπως η Ρωσία ή η Κίνα, ένα ενδεχόμενο που θεωρείται πιθανότερο σε περίπτωση υπερβολικά μακράς αναμονής για την ένταξη. Η Σερβία αναφέρεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Σύμφωνα με το Politico, οι υποψήφιες χώρες που βρίσκονται στο πιο προχωρημένο στάδιο θα μπορούσαν να αποκτήσουν σταδιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ και, κατ' επέκταση, σημαντικά οικονομικά οφέλη. Ως προϋποθέσεις αναμένεται να τίθενται, μεταξύ άλλων, η ευθυγράμμιση με τους στόχους της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ και η εφαρμογή των ευρωπαϊκών κυρώσεων.
Έτσι, οι υποψήφιες χώρες θα μπορούν, για παράδειγμα, να πραγματοποιούν ευκολότερα εμπορικές συναλλαγές με τα κράτη-μέλη και να συμμετέχουν σε ερευνητικά προγράμματα της ΕΕ. Από τη διαδικασία αυτή αναμένεται να επωφεληθούν και οι επιχειρήσεις εντός της Ένωσης.
Με τις νέες προτάσεις της, η Επιτροπή επιδιώκει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των υποψήφιων χωρών, οι οποίες εμφανίζονται ολοένα πιο ανυπόμονες έπειτα από 20 χρόνια και πολλές, συχνά δύσκολες, μεταρρυθμίσεις. Παράλληλα, καλείται να λάβει υπόψη τον σκεπτικισμό που εκφράζεται σε τμήμα της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης –μεταξύ άλλων και στην Αυστρία– απέναντι σε μια περαιτέρω διεύρυνση της Ένωσης.
Η Κομισιόν υπογραμμίζει πάντως επανειλημμένα ότι ο τελικός στόχος παραμένει η πλήρης ένταξη των υποψήφιων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για να μπορέσει όμως, η Ένωση να παραμείνει λειτουργική με περισσότερα κράτη-μέλη, θα χρειαστεί να μεταρρυθμίσει και τον τρόπο λήψης των δικών της αποφάσεων. Η Μάρτα Κος αναμένεται να παρουσιάσει την Τρίτη και σχετικές προτάσεις.
Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα ζητήματα αφορά την επέκταση της χρήσης της λεγόμενης ειδικής πλειοψηφίας. Με βάση το σύστημα αυτό, απαιτείται η θετική ψήφος 15 από τα 27 κράτη-μέλη, τα οποία θα πρέπει ταυτόχρονα να εκπροσωπούν τουλάχιστον το 65% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ. Σε αρκετούς τομείς το σύστημα αυτό εφαρμόζεται ήδη.
Στόχος είναι να αποτραπεί η δυνατότητα ενός κράτους-μέλους να μπλοκάρει με βέτο σημαντικές αποφάσεις, όπως συνέβη επί σειρά ετών με τον πρώην πρωθυπουργό της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, σε ζητήματα που αφορούσαν την Ουκρανία.
Ωστόσο, η πλειονότητα των κρατών-μελών αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα την κατάργηση της ομοφωνίας σε περισσότερους τομείς, καθώς εκφράζονται φόβοι για περιορισμό των εθνικών τους αρμοδιοτήτων. Παράλληλα, οποιαδήποτε επέκταση της λήψης αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία θα πρέπει καταρχάς να εγκριθεί ομόφωνα.
Η υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Αυστρίας, Κλαούντια Μπάουερ (ÖVP), η οποία είχε προσκαλέσει την περασμένη εβδομάδα στη Βιέννη υψηλού επιπέδου διάσκεψη για τα Δυτικά Βαλκάνια, δήλωσε ότι «στόχος μας παραμένει η πλήρης ένταξη των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ».
Ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας του SPÖ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και εισηγητής για την Αλβανία, Αντρέας Σίντερ, υπογράμμισε από την πλευρά του ότι, προκειμένου «η ΕΕ και οι δομές και οι διαδικασίες της να είναι έτοιμες για τη διεύρυνση, πρέπει ιδίως να επιταχυνθούν οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων». Όπως ανέφερε, «η πορεία προς περισσότερες αποφάσεις με βάση την ειδική πλειοψηφία είναι αναπόφευκτη».
Ο ίδιος χαρακτήρισε τη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ «εξαιρετικά σημαντική για το μέλλον της ΕΕ».