Παγκόσμια αγορά κατασκευής πυρηνικών αντιδραστήρων 

Η Ρωσία κυριαρχεί

Η ρωσική πυρηνική βιομηχανία διατηρεί πρωταγωνιστικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά, παρά τις δυτικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στη Μόσχα λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. 
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση World Nuclear Industry Status Report 2024, ο κρατικός ενεργειακός όμιλος Rosatom συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους προμηθευτές πυρηνικής τεχνολογίας παγκοσμίως, με σημαντική συμμετοχή σε έργα κατασκευής αντιδραστήρων σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική. 
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τη γεωπολιτική διάσταση της πυρηνικής ενέργειας και τον ρόλο της στη διαμόρφωση των διεθνών ενεργειακών συσχετισμών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, η Rosatom συμμετείχε στην κατασκευή 26 από τους 59 πυρηνικούς αντιδραστήρες που βρίσκονταν υπό κατασκευή παγκοσμίως την 1η Ιουλίου 2024, εκ των οποίων οι περισσότεροι βρίσκονταν εκτός ρωσικών συνόρων. 
Ο ρωσικός κρατικός όμιλος διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε πυρηνικά έργα στο Μπανγκλαντές και την Κίνα, ενώ έχει επίσης ουσιαστική συμμετοχή σε προγράμματα στην Αίγυπτο, την Ουγγαρία, την Ινδία, το Ιράν, την Τουρκία και το Ουζμπεκιστάν.
Παρά τη διεθνή του παρουσία, τα έσοδα της Rosatom από τις δραστηριότητές της στο εξωτερικό έχουν δεχθεί πιέσεις εξαιτίας των δυτικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας. 
Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν στενοί δεσμοί συνεργασίας μεταξύ του ρωσικού ομίλου και δυτικών επιχειρήσεων. Ιδιαίτερα σημαντικές χαρακτηρίζονται οι σχέσεις με γαλλικές εταιρείες, γεγονός που αποτυπώνει τις δυσκολίες πλήρους αποσύνδεσης της διεθνούς πυρηνικής βιομηχανίας από τη ρωσική τεχνολογία και τεχνογνωσία.
Η ετήσια έκθεση World Nuclear Industry Status Report συντάσσεται από ομάδα επιστημόνων, δημοσιογράφων και ειδικών του ενεργειακού τομέα και αποτελεί μία από τις σημαντικές διεθνείς καταγραφές των εξελίξεων στην πυρηνική βιομηχανία.
Τα ευρήματά της καταδεικνύουν ότι η Κίνα αποτελεί πλέον τον βασικό κινητήριο μοχλό της αύξησης της παγκόσμιας πυρηνικής ισχύος, επενδύοντας συστηματικά στην κατασκευή νέων αντιδραστήρων και στην ενίσχυση της ενεργειακής της αυτονομίας.
Σύμφωνα με την έκθεση, την 1η Ιουλίου 2024 λειτουργούσαν παγκοσμίως 411 πυρηνικοί αντιδραστήρες, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 374,7 γιγαβάτ (GW). Παράλληλα, το μέσο ηλικιακό όριο των αντιδραστήρων στις πέντε μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις, δηλαδή στις ΗΠΑ, τη Γαλλία, τη Ρωσία, τη Νότια Κορέα και την Κίνα, έχει ξεπεράσει τα 32 χρόνια. 
Το γεγονός αυτό συνδέεται με την κορύφωση της κατασκευαστικής δραστηριότητας στον πυρηνικό τομέα κατά τη δεκαετία του 1970, όταν τέθηκε σε λειτουργία μεγάλος αριθμός εγκαταστάσεων που εξακολουθούν να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια μέχρι σήμερα.
Την ίδια στιγμή, το μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας στην παγκόσμια ηλεκτροπαραγωγή παρουσιάζει πτωτική τάση. Σύμφωνα με τα στοιχεία για το 2023, η πυρηνική ενέργεια κάλυψε το 8,8% της παγκόσμιας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ ο άνθρακας διατήρησε την πρώτη θέση με 32,6% και ακολούθησε το φυσικό αέριο με 21,9%.
Το πετρέλαιο αντιστοιχούσε στο 2,2%, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συνολικά ξεπέρασαν το ένα τρίτο της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής. Σημαντική ήταν η συμβολή της υδροηλεκτρικής ενέργειας, με ποσοστό 13,9%, ενώ η παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά συστήματα έχει πλέον φτάσει σε επίπεδα συγκρίσιμα με εκείνα της πυρηνικής ενέργειας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η συζήτηση γύρω από τους μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες (Small Modular Reactors – SMR), οι οποίοι προβάλλονται ως μία από τις πιθανές μελλοντικές λύσεις για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με χαμηλές εκπομπές άνθρακα. 
Ωστόσο, ο Βρετανός επιστήμονας στον τομέα της ενέργειας Στίβεν Τόμας εμφανίζεται επιφυλακτικός απέναντι στις προσδοκίες που έχουν καλλιεργηθεί γύρω από τη συγκεκριμένη τεχνολογία. 
Όπως επισημαίνει, υπό τις ίδιες συνθήκες, ένας μικρός αρθρωτός αντιδραστήρας ενδέχεται να είναι ακριβότερος από έναν μεγάλο πυρηνικό αντιδραστήρα. Παράλληλα, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές αβεβαιότητες ως προς το κόστος, την τεχνολογία και τις πραγματικές δυνατότητες μαζικής παραγωγής και εγκατάστασης των SMR.
Η ισχυρή θέση της Rosatom στην παγκόσμια πυρηνική αγορά έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς η επιρροή της Ρωσίας δεν περιορίζεται στην πώληση πυρηνικής τεχνολογίας και στην κατασκευή εγκαταστάσεων. Επεκτείνεται επίσης στην προμήθεια πυρηνικού καυσίμου, στην τεχνική υποστήριξη, στη συντήρηση και στη μακροχρόνια λειτουργία των αντιδραστήρων.
Αυτό δημιουργεί σχέσεις ενεργειακής και τεχνολογικής εξάρτησης που μπορούν να διαρκέσουν αρκετές δεκαετίες.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι, παρά την ενεργειακή μετάβαση και την ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, η πυρηνική ενέργεια εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πεδίο διεθνούς ανταγωνισμού. 
Η Ρωσία διατηρεί ισχυρά ερείσματα μέσω της Rosatom, η Κίνα ενισχύει με ταχείς ρυθμούς την πυρηνική της ισχύ, ενώ η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με το δύσκολο δίλημμα της ενεργειακής ασφάλειας, της απεξάρτησης από τη ρωσική τεχνολογία και της διατήρησης της ανταγωνιστικότητας της ενεργειακής της βιομηχανίας.