Νέος ψυχρός πόλεμος

Πώς η κατάρρευση της τελευταίας συμφωνίας ΗΠΑ–Ρωσίας απειλεί τη διεθνή ασφάλεια
Μνήμες ψυχρού πολέμου αναβιώνουν μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τις αλλεπάλληλες απειλές Πούτιν αλλά και τις ακροβασίες Τραμπ, δύο ηγέτες που πέρα από την κατασταλτική πολιτική που ασκούν στο εσωτερικό της χώρας τους παρουσιάζονται και άκρως επικίνδυνοι στην παγκόσμια σκακιέρα. Μαζί με αυτές τις δύο χώρες και η Κίνα που δεν υπολείπεται επικινδυνότητας σε ότι αφορά τις επεκτατικές και εξοπλιστικές της διαθέσεις.
Από παντού και ειδικά σε πολλά ΜΜΕ φόβοι και ανασφάλεια για την τύχη του πλανήτη, αφού οι συμφωνίες καταργούνται η μια μετά την άλλη. Ας δούμε το θέμα αυτό μέσα και από την θέση που παίρνουν κάποια σημαντικά ΜΜΕ.
Η λήξη της Συνθήκης, λοιπόν, New START μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας σηματοδοτεί το τέλος της τελευταίας μεγάλης συμφωνίας που περιόριζε νομικά και επαληθεύσιμα τα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων του πλανήτη. 
Σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, πολέμων δι' αντιπροσώπων και βαθιάς δυσπιστίας μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, η εξέλιξη αυτή προκαλεί έντονη ανησυχία στη διεθνή κοινότητα και επαναφέρει στο προσκήνιο τον εφιάλτη ενός νέου, ανεξέλεγκτου πυρηνικού ανταγωνισμού.
Τι ήταν η New START
Η Συνθήκη New START (Strategic Arms Reduction Treaty) υπογράφηκε το 2010 από τους προέδρους Μπαράκ Ομπάμα και Ντμίτρι Μεντβέντεφ και τέθηκε σε ισχύ το 2011. 
Περιόριζε τον αριθμό των ανεπτυγμένων στρατηγικών πυρηνικών κεφαλών σε 1.550 για κάθε πλευρά, καθώς και τους φορείς εκτόξευσης (διηπειρωτικούς πυραύλους, υποβρύχια και στρατηγικά βομβαρδιστικά). Το σημαντικότερο στοιχείο της συνθήκης ήταν ο μηχανισμός επιτόπιων επιθεωρήσεων και ανταλλαγής δεδομένων, που διασφάλιζε τη διαφάνεια και μείωνε τον κίνδυνο λανθασμένων εκτιμήσεων.
Η New START αποτέλεσε τον τελευταίο κρίκο μιας μακράς αλυσίδας συμφωνιών ελέγχου εξοπλισμών που ξεκίνησε στον Ψυχρό Πόλεμο, με τις SALT I και II τη δεκαετία του 1970 και τις συνθήκες START I και SORT μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
Από την αποκλιμάκωση στη διάλυση
Το τέλος της New START δεν ήρθε αιφνιδιαστικά. Τα τελευταία είκοσι χρόνια, το σύστημα πυρηνικού ελέγχου εξοπλισμών διαβρώνεται σταδιακά. Το 2002 οι ΗΠΑ αποχώρησαν μονομερώς από τη Συνθήκη ABM, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανάπτυξη συστημάτων αντιπυραυλικής άμυνας. Το 2019 κατέρρευσε η Συνθήκη INF για τους πυραύλους μέσου βεληνεκούς, έπειτα από αμοιβαίες κατηγορίες παραβίασης. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η συνολική ρήξη Δύσης–Μόσχας επιτάχυναν τη διαδικασία. Οι επιθεωρήσεις ανεστάλησαν, η εμπιστοσύνη εξαφανίστηκε και τελικά η συνθήκη έπαψε να λειτουργεί ουσιαστικά, αφήνοντας πίσω της ένα επικίνδυνο κενό.
Η κινεζική διάσταση και η αμερικανική στρατηγική
Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστήριξαν ότι μια νέα συμφωνία θα έπρεπε να είναι τριμερής, περιλαμβάνοντας και την Κίνα. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν ευρωπαϊκές εφημερίδες όπως η ισπανική El Mundo, το επιχείρημα αυτό θεωρείται μη ρεαλιστικό.
Το κινεζικό πυρηνικό οπλοστάσιο παραμένει σημαντικά μικρότερο από εκείνα των ΗΠΑ και της Ρωσίας, και το Πεκίνο δεν δείχνει πρόθυμο να αποδεχθεί περιορισμούς χωρίς πυρηνική ισοτιμία.
Το πιθανότερο αποτέλεσμα, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, δεν είναι μια καλύτερη συμφωνία, αλλά η πλήρης απουσία οποιασδήποτε συμφωνίας — μια εξέλιξη που ευνοεί τους σκληροπυρηνικούς κύκλους σε όλες τις μεγάλες δυνάμεις.
Παγκόσμιες και ευρωπαϊκές συνέπειες
Η κατάρρευση της New START δεν επηρεάζει μόνο τις ΗΠΑ και τη Ρωσία. Η Irish Times προειδοποιεί ότι απειλείται ακόμη και η αξιοπιστία της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT) του 1970, η οποία βασίζεται στην υπόσχεση των πυρηνικών κρατών ότι θα προχωρούν σταδιακά σε αφοπλισμό. 
Αν αυτή η υπόσχεση θεωρηθεί κενή, κράτη χωρίς πυρηνικά όπλα ενδέχεται να επανεξετάσουν τη στάση τους.
Αριθμοί
Ιστορικά, οι αριθμοί δείχνουν πρόοδο: από περίπου 70.400 πυρηνικές κεφαλές το 1986, σήμερα υπάρχουν περίπου 12.500. Όμως η ποιότητα του κινδύνου έχει αλλάξει.
Η διάδοση πυρηνικών όπλων σε χώρες όπως η Βόρεια Κορέα, το Πακιστάν και το Ισραήλ, η ανάπτυξη τακτικών πυρηνικών όπλων και οι συζητήσεις περί «περιορισμένου» πυρηνικού πολέμου καθιστούν την κατάσταση πιο ασταθή από ποτέ.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν επίσης τα σχέδια των ΗΠΑ για νέα αντιπυραυλικά συστήματα, όπως το αποκαλούμενο «Golden Dome», τα οποία ενδέχεται να ωθήσουν τη Ρωσία και την Κίνα στην ανάπτυξη νέων επιθετικών όπλων ικανών να παρακάμπτουν τέτοιες άμυνες.
Για την Ευρώπη, που δεν αποτελεί κεντρικό πυρηνικό παίκτη αλλά βρίσκεται γεωγραφικά στο επίκεντρο πιθανών συγκρούσεων, το τέλος της New START σημαίνει αυξημένη στρατηγική ευαλωτότητα. 
Η μόνη ρεαλιστική επιλογή, σύμφωνα με πολλούς σχολιαστές, είναι η άσκηση πίεσης προς την Ουάσινγκτον για την επανεκκίνηση μιας σοβαρής διαδικασίας ελέγχου εξοπλισμών.
Ένας πιο επικίνδυνος κόσμος
Όπως επισημαίνει ο Tages-Anzeiger της Ζυρίχης, η ιδέα ότι ο κόσμος μπορεί να οργανωθεί εκ νέου σε σταθερές «σφαίρες επιρροής» είναι απλουστευτική. Η πραγματικότητα δείχνει μια πολυπολική, χαοτική και υβριδική διεθνή τάξη, όπου στρατιωτική ισχύς, οικονομία, τεχνολογία και γεωπολιτική αλληλεπιδρούν με απρόβλεπτο τρόπο.
Χωρίς κανόνες, χωρίς διαφάνεια και χωρίς μηχανισμούς ελέγχου, ο κίνδυνος λανθασμένων υπολογισμών αυξάνεται δραματικά. Η επιστροφή σε μια εποχή πυρηνικής «απερισκεψίας» δεν είναι αναπόφευκτη — αλλά, χωρίς πολιτική βούληση και διεθνή συνεργασία, γίνεται όλο και πιο πιθανή.