Πόλεμος με το Ιράν:
γεωπολιτικές συνέπειες, &  κίνδυνος ενεργειακής κρίσης
Του Φίλιππου Ζάχαρη (zachfil64@gmail.com)
Τα πράγματα στη Μέση Ανατολή περιπλέκονται μετά και τις ιρανικές επιθέσεις σε αραβικές χώρες, την επίθεση κατά του Αζερμπαϊτζάν, την εμπλοκή των Κούρδων του Ιράν αλλά και την συνεχιζόμενη ανασφάλεια στην διεθνή ναυσιπλοΐα από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Η κατάσταση μοιάζει χαώδης, ενώ δεν αναμένεται κάποιας μορφής υποχώρηση της κρίσης όσο υπάρχουν βομβαρδισμοί, πυραυλικές επιθέσεις και εχθροπραξίες κάθε μορφής.
Η Ευρώπη στο σύνολό της παρακολουθεί σαστισμένη μη μπορώντας ουσιαστικά να αντιδράσει πέρα από κάποιες προειδοποιήσεις για περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης σε όλα τα επίπεδα από πολεμικό μέχρι οικονομικό. Η δε Ρωσία που εδώ και 4 χρόνια έχει εισβάλει σε ουκρανικό έδαφος, ενδέχεται να βγει κερδισμένη.
Στο πλαίσιο λοιπόν αυτό, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Kaja Kallas, προειδοποίησε ότι μια πολεμική κλιμάκωση με το Ιράν θα μπορούσε να έχει σημαντικές γεωπολιτικές και οικονομικές συνέπειες για την Ευρώπη και τον κόσμο.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ένας πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα να ενισχυθούν τα έσοδα της Ρωσίας και κατά συνέπεια να διευκολυνθεί η χρηματοδότηση του πολέμου που διεξάγει ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν εναντίον της Ουκρανίας.
Η ευρωπαϊκή πλευρά θεωρεί ότι η αύξηση των τιμών της ενέργειας λειτουργεί έμμεσα υπέρ της Μόσχας, καθώς μεγάλο μέρος των εσόδων του ρωσικού κράτους προέρχεται από εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Για τον λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει την αυστηροποίηση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, μεταξύ άλλων με την απαγόρευση παροχής ευρωπαϊκών ναυτιλιακών και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών σε πλοία που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο. Η λογική πίσω από αυτό το μέτρο είναι ότι μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου εξαρτάται από ευρωπαϊκές ασφαλιστικές, ναυτιλιακές και χρηματοδοτικές υπηρεσίες. Αν αυτές απαγορευθούν, οι δυνατότητες της Ρωσίας να εξάγει πετρέλαιο θα περιοριστούν σημαντικά.
Παράλληλα, η Kallas εξέφρασε ανησυχία για ένα άλλο σημαντικό ζήτημα: την έλλειψη συστημάτων αεράμυνας. Η Ουκρανία χρειάζεται επειγόντως τέτοια συστήματα για να προστατευθεί από πυραύλους και drones, αλλά παρόμοιες ανάγκες εμφανίζονται πλέον και στη Μέση Ανατολή λόγω της κλιμάκωσης της σύγκρουσης. 
Αυτό δημιουργεί ανταγωνισμό για περιορισμένους στρατιωτικούς πόρους, γεγονός που μπορεί να μειώσει τη βοήθεια προς την Ουκρανία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση φοβάται ότι η νέα κρίση θα αποσπάσει την προσοχή και τους πόρους της Δύσης από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η Ευρώπη υποστηρίζει επίσης ότι τα ίδια ιρανικής προέλευσης drones που χρησιμοποιούνται σε επιθέσεις εναντίον του Κιέβου έχουν εμφανιστεί και σε συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή. Η Ουκρανία έχει αποκτήσει σημαντική εμπειρία στην αντιμετώπιση αυτών των μη επανδρωμένων αεροσκαφών και θεωρητικά θα μπορούσε να μοιραστεί τεχνογνωσία με κράτη της περιοχής του Περσικού Κόλπου.
Όσον αφορά στις εσωτερικές εξελίξεις στο Ιράν, η ευρωπαϊκή διπλωματία εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξη ότι η αποδυνάμωση του καθεστώτος ίσως δημιουργήσει ευκαιρίες για πολιτικές αλλαγές και μεγαλύτερη συμμετοχή του λαού στη διαμόρφωση του μέλλοντος της χώρας. Ωστόσο, ταυτόχρονα εκφράζονται σοβαρές ανησυχίες για τον κίνδυνο εσωτερικής αστάθειας ή ακόμη και εμφυλίου πολέμου.
Η στάση της Ευρώπης απέναντι στον πόλεμο με το Ιράν είναι γενικά προσεκτική. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προτιμούν μια διπλωματική λύση και επιδιώκουν την αποφυγή γενικευμένης σύγκρουσης. Ταυτόχρονα, όμως, λαμβάνονται μέτρα για την προστασία εμπορικών δρόμων, ενεργειακών υποδομών και πολιτών στην περιοχή. Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν αυξήσει τη ναυτική τους παρουσία σε κρίσιμες θαλάσσιες περιοχές, κυρίως για την προστασία της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Εντωμεταξύ, οι σχέσεις μεταξύ Ιράν και Ρωσίας έχουν ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω της κοινής τους αντιπαράθεσης με τη Δύση και των διεθνών κυρώσεων που αντιμετωπίζουν. Το Ιράν έχει κατηγορηθεί ότι προμήθευσε τη Ρωσία με drones που χρησιμοποιούνται στον πόλεμο στην Ουκρανία, ενώ οι δύο χώρες συνεργάζονται και σε άλλους στρατιωτικούς και οικονομικούς τομείς. 
Παρόλα αυτά, η Ρωσία αποφεύγει μέχρι στιγμής να εμπλακεί άμεσα σε έναν πόλεμο υπέρ του Ιράν, καθώς είναι ήδη στρατιωτικά και οικονομικά δεσμευμένη στον πόλεμο στην Ουκρανία και δεν επιθυμεί άμεση σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους μια σύγκρουση με το Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμια ενεργειακή κρίση είναι η γεωγραφική και ενεργειακή σημασία της περιοχής. 
Το Ιράν βρίσκεται δίπλα στο Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο. Από αυτό το στενό διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου. Η πολεμική σύγκρουση έχει ήδη οδηγήσει σε αποκλεισμό από το Ιράν και διατάραξη της ναυσιπλοΐας στο σημείο αυτό, και η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου ήδη μειώνεται μέσα σε λίγες ημέρες.
Η δε αναφορά των ΗΠΑ περί συνοδείας των πετρελαιοφόρων και των τάνκερ, φαντάζει μάλλον απίθανο και ριψοκίνδυνο σενάριο. 
Η Μέση Ανατολή είναι η σημαντικότερη περιοχή παραγωγής πετρελαίου στον κόσμο. Ένας ευρύτερος πόλεμος που θα συμπεριλαμβάνει πολλά αραβικά κράτη θα μπορούσε να επηρεάσει την παραγωγή όχι μόνο του Ιράν αλλά και άλλων χωρών της περιοχής, όπως της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράκ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με μεγάλες επιπτώσεις στην ενέργεια.  
Ο λόγος είναι ότι μια τέτοια εξέλιξη θα προκαλούσε σημαντική άνοδο των τιμών της ενέργειας παγκοσμίως, αυξάνοντας το κόστος μεταφορών, παραγωγής και ηλεκτρικής ενέργειας. Η άνοδος των τιμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε πληθωρισμό, οικονομική επιβράδυνση και πολιτική αστάθεια σε πολλές χώρες.
Έτσι, ο πόλεμος με το Ιράν δεν αποτελεί μόνο περιφερειακή σύγκρουση, αλλά μια κρίση με παγκόσμιες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες. 
Για την Ευρώπη, το βασικό δίλημμα είναι να στηρίξει την ασφάλεια των συμμάχων της στη Μέση Ανατολή χωρίς να αποδυναμώσει την υποστήριξη προς την Ουκρανία και χωρίς να προκαλέσει μια νέα ενεργειακή κρίση που θα επηρεάσει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.