Τσερνόμπιλ - 40 χρόνια μετά

Σαράντα χρόνια μετά το πυρηνικό ατύχημα του Τερνόμπιλ, στην Ευρώπη εξακολουθούν να καταγράφονται μετρήσιμα ίχνη ραδιενέργειας σε εδάφη, δάση και ορισμένα προϊόντα της τροφικής αλυσίδας, επιβεβαιώνοντας ότι οι συνέπειες της μεγαλύτερης πυρηνικής καταστροφής στη σύγχρονη ιστορία δεν έχουν εξαφανιστεί. 
Αν και τα επίπεδα έχουν μειωθεί σημαντικά σε σχέση με το 1986, το Caesium-137 παραμένει έως σήμερα ο βασικός δείκτης μακροχρόνιας περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, καθώς ο χρόνος ημιζωής του φθάνει περίπου τα τριάντα χρόνια και επιτρέπει την ανίχνευσή του ακόμη και τέσσερις δεκαετίες μετά τη διάχυση του ραδιενεργού νέφους.
Η παρουσία του καισίου-137 εξακολουθεί να εντοπίζεται σε πολλές περιοχές της ηπείρου, ιδιαίτερα όπου οι βροχοπτώσεις των ημερών μετά το ατύχημα προκάλεσαν μεγαλύτερη εναπόθεση ραδιενεργών σωματιδίων στο έδαφος. 
Ειδικά στην Αυστρία όπου τότε λόγω καιρικών συνθηκών επιβαρύνθηκε σε  μεγάλο βαθμό, σύμφωνα με την Υπηρεσία Περιβάλλοντος, οι υψηλότερες συγκεντρώσεις εξακολουθούν να παραμένουν σε περιοχές της χώρας όπου οι εδαφικές συνθήκες και η μορφολογία του τοπίου συνέβαλαν στη μακροχρόνια παραμονή των ραδιενεργών στοιχείων.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζεται και σε άλλες περιοχές της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Στη νότια Γερμανία, ιδιαίτερα στη Βαυαρία, οι επιστημονικές μετρήσεις εξακολουθούν να εντοπίζουν αυξημένες τιμές σε δασικά οικοσυστήματα, κυρίως σε άγρια μανιτάρια και σε πληθυσμούς αγριόχοιρων, καθώς το καίσιο μεταφέρεται αργά μέσα στην τροφική αλυσίδα.
Στη Λευκορωσία και την Ουκρανία, που δέχθηκαν το μεγαλύτερο μέρος της ραδιενεργού φορτίου επιβάρυνσης, μεγάλες εκτάσεις εξακολουθούν να παρακολουθούνται συστηματικά, ενώ γύρω από τον τόπο του δυστυχήματος η ζώνη αποκλεισμού παραμένει μία από τις πιο μελετημένες περιβαλλοντικά περιοχές στον κόσμο.
Πρόκειται για περιοχές που ακόμη και σήμερα αν τις επισκεπτόταν κανείς, θα διαπίστωνε ότι ο χρόνος έχει σταματήσει, όπως ακριβώς περιγράφεται σε κάποια βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει και περιγράψει με μελανά χρώματα και το χρονικό του όπως φάνηκε αναμενόμενου ατυχήματος αλλά και τις συνέπειες στα γειτονικά κράτη που αντιμετώπισαν μεγάλο κύμα πρόκλησης ασθενειών και ειδικά καρκίνων με παραμορφωτικούς όγκους αλλά και λευχαιμιών. 
Στα Βαλκάνια, οι συνέπειες υπήρξαν επίσης σημαντικές, αν και διαφοροποιήθηκαν ανάλογα με τις τοπικές καιρικές συνθήκες. 
Στην Ελλάδα, το ραδιενεργό νέφος έφθασε λίγες ημέρες μετά το ατύχημα και οι πρώτες μετρήσεις έδειξαν μεγάλες διαφορές από περιοχή σε περιοχή. 
Υψηλότερες συγκεντρώσεις καταγράφηκαν σε ορεινές περιοχές της βόρειας και κεντρικής χώρας, ιδιαίτερα στη δυτική Θεσσαλία, στα Γρεβενά και σε τμήματα της Ηπείρου, όπου οι βροχοπτώσεις συνέβαλαν στην καθίζηση των ραδιενεργών σωματιδίων. 
Σύγχρονες ελληνικές μελέτες δείχνουν ότι το καίσιο-137 εξακολουθεί να ανιχνεύεται σε βάθος έως και είκοσι εκατοστών κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, αποδεικνύοντας ότι δεν εξαφανίζεται αλλά μετακινείται σταδιακά μέσα στη γεωλογική δομή του εδάφους.
Παρόμοια φαινόμενα έχουν καταγραφεί και σε άλλες βαλκανικές χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Σερβία και η Κροατία, όπου το ραδιο-καίσιο παραμένει περισσότερο σε δασικά και ορεινά εδάφη παρά σε εντατικά καλλιεργούμενες περιοχές. 
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η οργανική ύλη των δασών λειτουργεί ως φυσικός αποθηκευτικός μηχανισμός, επιβραδύνοντας την απομάκρυνση των ραδιενεργών στοιχείων.
Παρά το γεγονός ότι οι σημερινές συγκεντρώσεις στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν θεωρούνται επικίνδυνες για την καθημερινή έκθεση του γενικού πληθυσμού, η επιστημονική επιτήρηση συνεχίζεται αδιάκοπα. 
Το ατύχημα του Τσερνόμπιλ οδήγησε στη δημιουργία πανευρωπαϊκών δικτύων έγκαιρης προειδοποίησης για τη ραδιενέργεια και στην καθιέρωση συνεχών ελέγχων σε τρόφιμα, ύδατα και γεωργικά προϊόντα.
Τα στοιχεία, όμως, για την έκταση των συνεπειών από το ατύχημα κουκουλώθηκαν από το τότε σοβιετικό καθεστώς που επέβαλλε - όπως και σε κάθε τι άλλο - τον «παραδοσιακό» νόμο της σιωπής, αλλά και από τα γειτονικά κράτη που με την σειρά τους αποσιώπησαν τις παρενέργειες ενός από τα πιο τραγικά δυστυχήματα στην ιστορία της Ευρώπης και του πλανήτη.  
Τέσσερις δεκαετίες μετά, το μεγαλύτερο μάθημα του Τσερνόμπιλ παραμένει ότι οι πυρηνικές καταστροφές δεν τελειώνουν όταν σβήσει η φωτιά στον αντιδραστήρα.
Η επίδρασή τους παραμένει αθόρυβα παρούσα στο έδαφος, στα οικοσυστήματα και στη συλλογική μνήμη της Ευρώπης, υπενθυμίζοντας ότι η διάρκεια μιας τέτοιας καταστροφής μετριέται σε γενιές και όχι σε χρόνια.
Αυτά για να πάψουν οι γνωστοί – άγνωστοι νοσταλγοί της Σοβιετίας να ακολουθούν τον παραδοσιακό κανόνα της σιωπής, αυτόν ακριβώς που κάνουν και στην τωρινή ρωσική εγκληματικότητα σε βάρος του ουκρανικού λαού. 
Πυρηνικά ατυχήματα βέβαια έγιναν και αλλού, στην Μ. Βρετανία, στις ΗΠΑ, στην Φουκουσίμα της Ιαπωνίας αλλά και αλλού που παρέμειναν μυστικά για ευνόητους λόγους, την δε  έκτασή τους ίσως και να μην τη μάθουμε ποτέ. 
Όμως το Τσέρνομπιλ εξακολουθεί να προκαλεί σοβαρές ασθένειες ακόμη και 40 χρόνια μετά. Και μάλιστα ασθένειες απειλητικές για την ζωή στην Ευρώπη.
Κάποτε θα γραφτεί η πραγματική ιστορία για το τραγικό αυτό ατύχημα που κόστισε χιλιάδες ζωές, ρίχνοντας μια για πάντα το χρόνιο πέπλο της σιωπής. 
Παρά το γεγονός ότι οι δικτατορίες ξέρουν και κρύβουν επιμελώς τα μυστικά δεκαετίες τώρα.