Μεταναστευτικές ροές στη Μεσόγειο
& η θέση της Ελλάδας το 2026

Η νέα αύξηση των θανάτων μεταναστών και προσφύγων στη Μεσόγειο επιβεβαιώνει ότι η θαλάσσια διαδρομή προς την Ευρώπη εξακολουθεί να αποτελεί τη φονικότερη μεταναστευτική οδό διεθνώς. Σύμφωνα με την Save the Children, περισσότεροι από 800 άνθρωποι έχουν ήδη χαθεί ή αγνοούνται από τις αρχές του έτους, ενώ από το 2014 έως σήμερα οι νεκροί και αγνοούμενοι στη Μεσόγειο προσεγγίζουν τις 34.500 περιπτώσεις. 
Το πρόσφατο ναυάγιο ανοιχτά της Λιβύη, με περισσότερους από 80 αγνοούμενους, επανέφερε στο προσκήνιο την έντονη κριτική για την έλλειψη μόνιμου ευρωπαϊκού μηχανισμού έρευνας και διάσωσης.
Η ευρωπαϊκή υπηρεσία Frontex συνεχίζει να καταγράφει την κεντρική μεσογειακή διαδρομή ως την πιο ενεργή πύλη παράτυπης εισόδου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όμως η ανατολική μεσογειακή διαδρομή -στην οποία εντάσσεται η Ελλάδα- παρουσιάζει επίσης αυξημένη κινητικότητα, κυρίως μέσω του Αιγαίου και της νότιας Κρήτης.
Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μετατόπιση διακινητών προς πιο νότιες θαλάσσιες διαδρομές, με αναχωρήσεις από τη Λιβύη και προορισμό πλέον όχι μόνο την Ιταλία αλλά και την Κρήτη.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία της UNHCR, το 2025 καταγράφηκαν περίπου 41.700 αφίξεις διά θαλάσσης, ενώ ήδη κατά τους πρώτους μήνες του 2026 οι αφίξεις ξεπέρασαν τις 4.000, κυρίως σε νησιά του ανατολικού Αιγαίου όπως η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος και σε περιοχές της νότιας Κρήτης. 
Τα τελευταία περιστατικά δείχνουν ότι η Κρήτη μετατρέπεται σταδιακά σε νέο σημείο εισόδου, καθώς βάρκες που ξεκινούν από την ανατολική Λιβύη επιχειρούν απευθείας διάσχιση προς το νότιο ελληνικό θαλάσσιο μέτωπο.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσε το ναυάγιο κοντά στη Χίο στις αρχές του 2026, όπου έχασαν τη ζωή τους 15 άνθρωποι ύστερα από σύγκρουση λέμβου με σκάφος του ελληνικού λιμενικού, γεγονός που αναζωπύρωσε τη διεθνή συζήτηση για τις επιχειρήσεις αποτροπής και διάσωσης στο Αιγαίο. Παράλληλα, νότια της Κρήτης, νέο περιστατικό με 22 νεκρούς έδειξε πόσο επικίνδυνη γίνεται η νέα διαδρομή από τη Λιβύη προς την Ελλάδα.
Σε επίπεδο ασύλου πάντως, η Eurostat καταγράφει μείωση των νέων αιτήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση: τον Δεκέμβριο του 2025 κατατέθηκαν 47.650 πρώτες αιτήσεις ασύλου, μειωμένες κατά 23% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η Ελλάδα παραμένει χώρα πρώτης υποδοχής, αλλά σημαντικό μέρος των αιτούντων επιδιώκει συνέχιση της διαδρομής προς βόρειες χώρες της Ευρώπης.
Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει στην ενίσχυση των επιστροφών όσων δεν λαμβάνουν άσυλο, ζητώντας από την Ευρωπαϊκή Ένωση ταχύτερους μηχανισμούς επανεισδοχής προς τρίτες χώρες. Παράλληλα, συνεχίζεται η λειτουργία κλειστών ελεγχόμενων δομών στα νησιά, με βασικά κέντρα στη Λέσβο, στη Σάμο και στην Κω.
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι, παρότι οι αριθμοί είναι χαμηλότεροι σε σχέση με την κρίση του 2015–2016, η Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εξωτερικό σύνορο της Ευρώπης, όπου συμπυκνώνονται ζητήματα ανθρωπιστικής προστασίας, διαχείρισης συνόρων και ευρωπαϊκής πολιτικής ασύλου.
Επιστροφές προσφύγων από την Ελλάδα προς την Τουρκία: τι ισχύει σήμερα
Οι επιστροφές από την Ελλάδα προς την Τουρκία παραμένουν ένα από τα πιο δύσκολα και πολιτικά ευαίσθητα σημεία της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής, κυρίως επειδή η εφαρμογή της Κοινής Δήλωσης EΕ-Τουρκίας του 2016 έχει ουσιαστικά επιβραδυνθεί σημαντικά μετά το 2020.
Σύμφωνα με στοιχεία που κατατέθηκαν στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, από το 2016 έως τον Φεβρουάριο του 2025 μόλις 2.140 άτομα επέστρεψαν από τα ελληνικά νησιά στην Τουρκία, ενώ από τον Μάρτιο του 2020 και μετά δεν πραγματοποιούνται σχεδόν καθόλου συστηματικές επιστροφές στο πλαίσιο της αρχικής συμφωνίας.
Η βασική αιτία είναι ότι η Άγκυρα δεν δέχεται πλέον με την ίδια συχνότητα αιτήματα επανεισδοχής, ενώ παράλληλα η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει χρονοβόρες δικαστικές διαδικασίες, προσφυγές ασύλου και περιορισμούς που προκύπτουν από το διεθνές προσφυγικό δίκαιο. 
Παρότι η Ελλάδα εξακολουθεί να θεωρεί την Τουρκία «ασφαλή τρίτη χώρα» για υπηκόους από χώρες όπως η Συρία, το Αφγανιστάν, το Πακιστάν, η Σομαλία και το Μπανγκλαντές, η νομική αυτή επιλογή αμφισβητείται έντονα στα ελληνικά δικαστήρια και από οργανώσεις προστασίας προσφύγων.
Στην πράξη, σήμερα η Ελλάδα δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις επιστροφές προς χώρες καταγωγής και όχι προς την Τουρκία. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης οι επιστροφές προς τρίτες χώρες αυξήθηκαν κατά 13% στο τέλος του 2025, με την Ελλάδα να ενισχύει ιδιαίτερα τις απελάσεις προς χώρες όπως το Πακιστάν, το Μπανγκλαντές και η Αίγυπτος μέσω διμερών συνεργασιών.
Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση έχει αυστηροποιήσει το πλαίσιο για όσους απορρίπτεται το αίτημα ασύλου: προβλέπεται μεγαλύτερη διοικητική κράτηση, επιτάχυνση διαδικασιών επιστροφής και αυξημένη πίεση για «εθελούσια αναχώρηση» πριν από την αναγκαστική απομάκρυνση.
Το 2025-2026 η πολιτική αυτή συνδέεται άμεσα με τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική που δίνει προτεραιότητα στις επιστροφές ως βασικό εργαλείο διαχείρισης μεταναστευτικών ροών.
Για την Ελλάδα, το πρόβλημα παραμένει διπλό: από τη μία οι αφίξεις συνεχίζονται στο Αιγαίο και στη νότια Κρήτη, από την άλλη η περιορισμένη συνεργασία με την Τουρκία δυσκολεύει τη γρήγορη αποσυμφόρηση των δομών υποδοχής στα νησιά.