Αυστραλία: ποια τα αποτελέσματα
από την απαγόρευση των social media στους ανήλικους;
Του Φίλιππου Ζάχαρη (zachfil64@gmail.com)
Η προστασία των παιδιών από τους κινδύνους των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί πλέον μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για κυβερνήσεις και τεχνολογικές εταιρείες παγκοσμίως. Ωστόσο, τα πρώτα στοιχεία από την Αυστραλία, την πρώτη χώρα που επέβαλε καθολική απαγόρευση πρόσβασης στα social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών, δείχνουν ότι η νομοθεσία από μόνη της δεν αρκεί για να αλλάξει τη συμπεριφορά των εφήβων.
Έξι μήνες μετά την εφαρμογή της αυστηρής νομοθεσίας στην Αυστραλία, που απαγορεύει τη δημιουργία λογαριασμών σε μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά και εφήβους κάτω των 16 ετών, τα πρώτα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η απαγόρευση από μόνη της δεν αρκεί για να περιορίσει τη χρήση των social media.
Σύμφωνα με νέα έρευνα του Ινστιτούτου Max Planck για τη Συμπεριφορική Οικονομική, μόλις το 6% των εφήβων ηλικίας 14-15 ετών συμμορφωνόταν με την απαγόρευση έξι μήνες μετά την έναρξη ισχύος του μέτρου. 
Αντίθετα, το ποσοστό όσων χρησιμοποιούσαν τις απαγορευμένες πλατφόρμες αυξήθηκε από 64% τον Απρίλιο στο εντυπωσιακό 92% τον Ιούνιο του 2026.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι περισσότεροι ανήλικοι κατάφεραν να παρακάμψουν τους περιορισμούς χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία.
Οι πιο συνηθισμένες πρακτικές ήταν η δήλωση ψευδούς ηλικίας κατά την εγγραφή, η χρήση υπηρεσιών VPN που αποκρύπτουν την πραγματική τοποθεσία του χρήστη, αλλά και η αξιοποίηση λογαριασμών που ανήκουν σε γονείς ή μεγαλύτερα αδέλφια.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι περισσότεροι από ένας στους πέντε εφήβους δήλωσαν πως έλαβαν βοήθεια από κάποιον ενήλικα για να δημιουργήσουν νέο λογαριασμό, αφού ο προηγούμενος είχε απενεργοποιηθεί.
Οι επιστήμονες αποδίδουν μεγάλο μέρος της αποτυχίας του μέτρου στο γνωστό φαινόμενο FOMO (Fear of Missing Out), δηλαδή στον φόβο του κοινωνικού αποκλεισμού. Οι περισσότεροι έφηβοι δηλώνουν ότι δεν είναι διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσο οι φίλοι και οι συμμαθητές τους συνεχίζουν να τα χρησιμοποιούν. 
Παράλληλα, όσοι συμμορφώνονται με την απαγόρευση δεν φαίνεται να απολαμβάνουν μεγαλύτερη κοινωνική αποδοχή ή δημοτικότητα, γεγονός που ενισχύει την πίεση για επιστροφή στις πλατφόρμες.
Το συμπέρασμα της μελέτης είναι σαφές: οι νομοθετικές απαγορεύσεις, χωρίς παράλληλα μέτρα, δύσκολα μπορούν να αλλάξουν τη συμπεριφορά των νέων. Οι ερευνητές προτείνουν πιο αξιόπιστα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας, μεγαλύτερη συμμετοχή των οικογενειών και των σχολείων στην ψηφιακή εκπαίδευση, καθώς και περισσότερες εναλλακτικές δραστηριότητες που θα μειώσουν την εξάρτηση των εφήβων από τα κοινωνικά δίκτυα.
Η εμπειρία της Αυστραλίας παρακολουθείται στενά από πολλές κυβερνήσεις, καθώς αποτελεί την πρώτη χώρα που εφάρμοσε τόσο αυστηρή απαγόρευση πρόσβασης στα social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών.
Το κύμα περιορισμών εξαπλώνεται διεθνώς
Παρά τα μεικτά αποτελέσματα της Αυστραλίας, ολοένα και περισσότερες χώρες εξετάζουν ή εφαρμόζουν αντίστοιχα μέτρα.
Στη Γαλλία ψηφίστηκε πρόσφατα νόμος που απαγορεύει τη δημιουργία λογαριασμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών, με στόχο την προστασία των ανηλίκων από τον διαδικτυακό εκφοβισμό, τον εθισμό και τις επιπτώσεις στην ψυχική υγεία.
Η Γαλλία λοιπόν έγινε η πρώτη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εγκρίνει νομοθεσία, η οποία απαγορεύει στα παιδιά κάτω των 15 ετών να χρησιμοποιούν πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, όπως το TikTok.
Ο πρόεδρος της χώρας, Εμανουέλ Μακρόν, έχει αναδείξει την απαγόρευση αυτή σε βασική μεταρρύθμιση της τελευταίας του προεδρικής θητείας και δεσμεύτηκε να την εφαρμόσει έως τον Σεπτέμβριο.
«Η Γαλλία πρωτοπορεί στην Ευρώπη όσον αφορά την προστασία των παιδιών και των εφήβων μας», δήλωσε ο Μακρόν σε βίντεο που ανάρτησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χαρακτηρίζοντας τη νομοθεσία «ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός».
Ωστόσο, όπως συνέβη και στην Αυστραλία, η εφαρμογή του νόμου συνοδεύεται από ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών επαλήθευσης ηλικίας και τη δυνατότητα των παιδιών να παρακάμπτουν τους περιορισμούς.
Παράλληλα, η Ισπανία, η Δανία, η Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν αντίστοιχες νομοθετικές πρωτοβουλίες, ενώ αρκετά κράτη εκτός Ευρώπης, όπως η Μαλαισία, η Ινδονησία και η Τουρκία, έχουν ήδη υιοθετήσει ή δρομολογήσει περιορισμούς στην πρόσβαση των ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις επιτρέπεται η χρήση μόνο με γονική συναίνεση, ενώ σε άλλες προβλέπεται πλήρης απαγόρευση κάτω από συγκεκριμένη ηλικία.
Τι σχεδιάζει η Ελλάδα
Στην Ελλάδα δεν εφαρμόζεται σήμερα γενική απαγόρευση χρήσης των social media για παιδιά κάτω των 16 ετών. Ωστόσο, η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει ότι εξετάζει αυστηρότερα μέτρα για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένης της θέσπισης ελάχιστου ορίου ηλικίας για τη δημιουργία λογαριασμών σε μεγάλες πλατφόρμες, ακολουθώντας το παράδειγμα της Αυστραλίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών. 
Οι σχετικές προτάσεις βρίσκονται ακόμη σε στάδιο διαβούλευσης και δεν έχουν μετατραπεί σε νόμο.
Η διεθνής εμπειρία μέχρι σήμερα δείχνει ότι η προστασία των παιδιών από τους κινδύνους των κοινωνικών δικτύων δεν εξαρτάται μόνο από την ύπαρξη ενός νόμου.
Η αποτελεσματικότητα των μέτρων φαίνεται να συνδέεται με την τεχνολογική δυνατότητα εφαρμογής τους, τη συνεργασία των ίδιων των πλατφορμών, αλλά και με τη συμμετοχή γονέων, εκπαιδευτικών και της κοινωνίας συνολικά στην ανάπτυξη ασφαλέστερων ψηφιακών συνηθειών.