Επαναφορά μετρητών σε σούπερ μάρκετ
& φαρμακεία της Σουηδίας
Τι γίνεται στην ΕΕ;

Ενώ οι ηλεκτρονικές πληρωμές κυριαρχούν σε ολοένα και περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, η αξία των μετρητών επανέρχεται στο προσκήνιο λόγω των ανησυχιών για την ανθεκτικότητα των συστημάτων πληρωμών σε περιόδους κρίσεων. 
Η Σουηδία, μία από τις πλέον ψηφιοποιημένες οικονομίες στον κόσμο, κάνει ένα περιορισμένο βήμα επιστροφής στα μετρητά, την ώρα που η  ΕΕ επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οι πολίτες θα συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση και τη δυνατότητα χρήσης τους σε όλα τα κράτη-μέλη.
Παρότι η Σουηδία θεωρείται μία από τις πιο ψηφιοποιημένες κοινωνίες στον κόσμο στις πληρωμές, από σήμερα τα καταστήματα τροφίμων και τα φαρμακεία υποχρεούνται εκ νέου να δέχονται πληρωμές με μετρητά. 
Η αλλαγή στη νομοθεσία αποσκοπεί στην καλύτερη προετοιμασία της χώρας απέναντι σε πιθανές τεχνικές βλάβες ή καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, καθώς και στη διασφάλιση ότι οι πολίτες που δεν χρησιμοποιούν ψηφιακά μέσα πληρωμής δεν θα αποκλείονται από τις βασικές αγορές τους.
Σε πολλά σούπερ μάρκετ της Σουηδίας η δυνατότητα πληρωμής με μετρητά εξακολουθούσε να υπάρχει. Όπως δήλωσε ο Κάρλος Κανσίνο, εκπρόσωπος της αλυσίδας Coop, σε περιπτώσεις όπου τα ηλεκτρονικά συστήματα παρουσιάζουν βλάβες, τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα μπορεί να αποτελέσουν τον μοναδικό διαθέσιμο τρόπο πληρωμής. 
Ωστόσο, στην καθημερινότητα η συντριπτική πλειονότητα των Σουηδών εξακολουθεί να προτιμά τις πληρωμές με τραπεζική κάρτα ή κινητό τηλέφωνο.
Η νέα νομοθεσία δεν σηματοδοτεί την πλήρη επιστροφή των μετρητών στην αγορά, καθώς προβλέπει σημαντικές εξαιρέσεις. Μεταξύ άλλων, τα καταστήματα που λειτουργούν αποκλειστικά με αυτόματα ταμεία δεν υποχρεούνται να δέχονται μετρητά, ενώ οι επιχειρήσεις μπορούν να επικαλεστούν το κόστος εγκατάστασης και λειτουργίας συστήματος διαχείρισης μετρητών. 
Επιπλέον, τα καταστήματα δεν είναι υποχρεωμένα να αποδέχονται περισσότερα από 25 κέρματα ανά συναλλαγή, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει καθοριστεί ο τρόπος ελέγχου ή επιβολής κυρώσεων σε όσους δεν συμμορφώνονται με τη νέα ρύθμιση.
Η χρήση μετρητών στη Σουηδία μειώνεται σταθερά εδώ και χρόνια. Σύμφωνα με έρευνα της Κεντρικής Τράπεζας της Σουηδίας που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο, μόλις το 5% των πολιτών δήλωσε ότι πλήρωσε την τελευταία του αγορά με μετρητά. 
Παρ' όλα αυτά, η κεντρική τράπεζα συνιστά στους πολίτες να διατηρούν στο σπίτι μετρητά αξίας περίπου 90 ευρώ, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν σε περίπτωση διακοπής λειτουργίας των ηλεκτρονικών συστημάτων πληρωμών.
Παρά τη ραγδαία εξάπλωση όμως, των ηλεκτρονικών πληρωμών, τα μετρητά εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στις συναλλαγές των Ευρωπαίων.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), το 52% των πληρωμών στα φυσικά καταστήματα της ευρωζώνης πραγματοποιείται ακόμη με μετρητά, ενώ οι πληρωμές με κάρτες αντιστοιχούν στο 39% των συναλλαγών. 
Το υπόλοιπο ποσοστό αφορά πληρωμές μέσω κινητών τηλεφώνων, ηλεκτρονικών πορτοφολιών, άμεσων τραπεζικών μεταφορών και άλλων ψηφιακών μέσων.
Ωστόσο, όταν εξετάζεται η συνολική αξία των συναλλαγών, οι κάρτες προηγούνται, καθώς αντιπροσωπεύουν περίπου το 45% της αξίας των αγορών, έναντι 39% για τα μετρητά. Η εικόνα διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών-μελών. 
Σε χώρες όπως η Αυστρία, η Ιταλία, η Σλοβενία και η Μάλτα, τα μετρητά εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ευρέως στην καθημερινότητα, ενώ στην Ολλανδία, τη Φινλανδία και ιδιαίτερα στη Σουηδία, οι ψηφιακές πληρωμές έχουν πλέον κυριαρχήσει.
Η συζήτηση για τον ρόλο των μετρητών βρίσκεται στο επίκεντρο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει νομοθεσία που κατοχυρώνει το καθεστώς των τραπεζογραμματίων και κερμάτων ευρώ ως νόμιμου χρήματος, με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι πολίτες θα εξακολουθούν να μπορούν να πληρώνουν με μετρητά σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. 
Η πρόταση προβλέπει ότι τα κράτη-μέλη θα πρέπει να παρακολουθούν την αποδοχή και την προσβασιμότητα των μετρητών και να λαμβάνουν μέτρα όταν διαπιστώνεται σημαντική μείωση στη δυνατότητα χρήσης τους ή στην πρόσβαση των πολιτών σε υπηρεσίες ανάληψης μετρητών.
Η πρωτοβουλία αυτή συνδέεται και με τα σχέδια για την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι ένα ενδεχόμενο ψηφιακό ευρώ δεν προορίζεται να αντικαταστήσει τα μετρητά, αλλά να λειτουργήσει συμπληρωματικά, προσφέροντας μια επιπλέον ασφαλή μορφή δημόσιου χρήματος στην ψηφιακή εποχή.
Παράλληλα, έρευνες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δείχνουν ότι η μεγάλη πλειονότητα των Ευρωπαίων θεωρεί σημαντική τη διατήρηση της δυνατότητας πληρωμών με μετρητά, ακόμη και αν στην καθημερινότητά της χρησιμοποιεί κυρίως κάρτες ή άλλες ηλεκτρονικές μεθόδους.
Η στάση αυτή αντανακλά την ανάγκη για εναλλακτικά μέσα πληρωμής σε περιόδους έκτακτης ανάγκης, αλλά και τη σημασία της οικονομικής ένταξης για ηλικιωμένους, ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και πολίτες που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση στις ψηφιακές υπηρεσίες.