Η δημοσιογραφία υπό διωγμό
Του Φίλιππου Ζάχαρη (zachfil64@gmail.com)
Η καταστολή της ελευθερίας του Τύπου στο Ιράν συνεχίζεται, με δημοσιογράφους και φωτορεπόρτερ να αντιμετωπίζουν συλλήψεις, φυλακίσεις και βαριές ποινές για την κάλυψη κοινωνικών κινητοποιήσεων και την άσκηση ανεξάρτητης δημοσιογραφίας. 
Η υπόθεση της φωτορεπόρτερ Γιάλντα Μοαϊέρι αναδεικνύει το κόστος της δημοσιογραφικής εργασίας σε ένα περιβάλλον όπου η εθνική ασφάλεια χρησιμοποιείται ως νομικό εργαλείο κατά της ενημέρωσης.
Η Ιρανή φωτορεπόρτερ Γιάλντα Μοαϊέρι, γνωστή για τη μακρόχρονη κάλυψη των κοινωνικών κινητοποιήσεων και της ζωής των γυναικών στο Ιράν, καταδικάστηκε στις 8 Αυγούστου 2026 σε 15 χρόνια φυλάκισης από το Επαναστατικό Δικαστήριο της Τεχεράνης. Η απόφαση εκδόθηκε ερήμην της, ενώ στις 31 Αυγούστου επιβεβαιώθηκε και σε δεύτερο βαθμό, σύμφωνα με δημοσίευμα της Le Monde. Οι κατηγορίες συνδέονται με τη συνεργασία της με ξένα μέσα ενημέρωσης και τη διαβίβαση φωτογραφιών στο εξωτερικό. 
Η Μοαϊέρι έχει συνεργαστεί με διεθνή μέσα, μεταξύ των οποίων το Le Monde, το Time και το El País. Κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας, όπως ανέφερε στο Reuters, δεν της παραδόθηκαν επίσημα τα έγγραφα της υπόθεσης. Ένας φίλος που τη συνόδευε κατέγραψε χειρόγραφα στοιχεία από το κατηγορητήριο. Η ίδια ανέφερε επίσης ότι οι υπηρεσίες πληροφοριών των Φρουρών της Επανάστασης έκαναν έρευνες στο σπίτι της και κατάσχεσαν ηλεκτρονικό εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων των φωτογραφικών μηχανών της. 
Το Reuters μετέδωσε ότι η υπόθεση αφορά, μεταξύ άλλων, συνεντεύξεις σε μέσα που οι ιρανικές αρχές χαρακτηρίζουν εχθρικά, καθώς και την αποστολή φωτογραφιών σε οργανισμούς που συνδέονται με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Το πρακτορείο σημειώνει ότι δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει ανεξάρτητα το περιεχόμενο του κατηγορητηρίου. 
Η Μοαϊέρι είχε ήδη φυλακιστεί για τη δημοσιογραφική της εργασία. Το 2022 συνελήφθη κατά την κάλυψη των διαδηλώσεων του κινήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» και καταδικάστηκε σε οκτώ χρόνια φυλάκισης, ποινή που αργότερα μειώθηκε στο πλαίσιο αμνηστίας. 
Η καταδίκη της Μοαϊέρι εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αυξανόμενων περιορισμών στην επικοινωνία Ιρανών πολιτών με διεθνή μέσα και οργανώσεις. Σύμφωνα με δημοσίευμα του The Guardian στις 26 Αυγούστου 2026, Ιρανοί βουλευτές προώθησαν νομοθετική ρύθμιση που θα μπορούσε να καταστήσει ποινικά κολάσιμη την επικοινωνία με ξένα μέσα ενημέρωσης χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του υπουργείου Πληροφοριών. 
Ο Ιρανός δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων Μοΐν Χαζαελί, τον οποίο επικαλείται η εφημερίδα, υποστήριξε ότι το νομοσχέδιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε ποινές φυλάκισης για συνεντεύξεις, επαφές ή αποστολή φωτογραφιών σε ξένα μέσα. Η εμβέλεια της ρύθμισης, όπως παρουσιάζεται στο δημοσίευμα, δεν περιορίζεται σε μέσα των ΗΠΑ ή του Ισραήλ, αλλά ενδέχεται να αφορά επικοινωνίες με διεθνείς οργανισμούς και μέσα άλλων χωρών. 
Οι επικριτές της προτεινόμενης νομοθεσίας εκφράζουν ανησυχία ότι η δημοσιογραφική εργασία, η έρευνα και η επικοινωνία της κοινωνίας των πολιτών με τον έξω κόσμο θα μπορούσαν να αντιμετωπίζονται ως ζητήματα εθνικής ασφάλειας. Η συγκεκριμένη κριτική αποδίδεται στις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στους νομικούς που μίλησαν στον διεθνή Τύπο• δεν αποτελεί ανεξάρτητη δικαστική κρίση για την πρόθεση των ιρανικών αρχών. 
Από το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» στη διαιώνιση της καταστολής
Στις 16 Σεπτεμβρίου 2022, ο θάνατος της Τζίνα Μαχσά Αμινί, μιας 22χρονης Κούρδισσας που είχε συλληφθεί από την αστυνομία ηθών, πυροδότησε πανεθνικές διαδηλώσεις. Το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις προς την Ισλαμική Δημοκρατία των τελευταίων ετών. Η απάντηση των αρχών περιλάμβανε συλλήψεις, διώξεις και περιορισμούς στην ενημέρωση.
Η διεθνής αποτίμηση των γεγονότων του 2022 συνεχίζεται. Σε έκθεση που παρουσιάστηκε τον Σεπτέμβριο του 2026, η Διεθνής Αμνηστία κατήγγειλε συντονισμένες δολοφονίες, βασανιστήρια και σεξουαλική βία σε βάρος διαδηλωτών, υποστηρίζοντας ότι οι παραβιάσεις συνδέονται με την καταστολή των κινητοποιήσεων. Η οργάνωση αναφέρει ότι τεκμηρίωσε τους θανάτους 377 ανθρώπων, μεταξύ των οποίων 56 παιδιά, και περιπτώσεις σεξουαλικής βίας σε 16 κρατούμενους, συμπεριλαμβανομένων ανηλίκων. 
Οι καταγγελίες αυτές αφορούν ευρύτερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και όχι αποκλειστικά δημοσιογράφους. Ωστόσο, το περιβάλλον καταστολής επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα των δημοσιογράφων να καταγράφουν, να τεκμηριώνουν και να μεταδίδουν πληροφορίες για όσα συμβαίνουν στη χώρα.
Δημοσιογράφοι πίσω από τα κάγκελα: η διεθνής ανησυχία
Οι διεθνείς οργανώσεις για την ελευθερία του Τύπου καταγράφουν συστηματικές πιέσεις στους εργαζομένους των μέσων ενημέρωσης στο Ιράν.
Η Διεθνής Ομοσπονδία Δημοσιογράφων (IFJ), με αφορμή την καταδίκη της Μοαϊέρι, ζήτησε την απελευθέρωση όλων των δημοσιογράφων και εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης που κρατούνται στη χώρα. Η οργάνωση αμφισβήτησε τη βάση των κατηγοριών και επέκρινε τη δυσανάλογη ποινή που επιβλήθηκε στη φωτορεπόρτερ. 
Σε ξεχωριστό δημοσίευμα του Iran International τον Αύγουστο του 2026, αναφέρεται ότι ο φωτορεπόρτερ Αρτίν Γκαζανφαρί παρέμενε υπό κράτηση για σχεδόν επτά μήνες. Το ίδιο δημοσίευμα επικαλείται πληροφορίες της οργάνωσης Defending Free Flow of Information, σύμφωνα με τις οποίες ο δημοσιογράφος κρατούνταν στις φυλακές του Μεγάλου Τεχεράνου, ενώ έκανε λόγο και για σοβαρά προβλήματα υγείας. Η υπόθεση αναφέρθηκε επίσης από την Επιτροπή για την Προστασία των Δημοσιογράφων (CPJ). 
Η καταστολή δεν περιορίζεται στις συλλήψεις και στις δικαστικές ποινές. Τον Σεπτέμβριο του 2026, κοινή προειδοποίηση των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ολλανδίας αναφέρθηκε σε κυβερνοεπιθέσεις που αποδίδονται σε φορείς συνδεδεμένους με τις ιρανικές υπηρεσίες πληροφοριών. 
Σύμφωνα με το Reuters, το κατασκοπευτικό λογισμικό CHOSEN BRICK χρησιμοποιήθηκε σε στοχευμένες επιθέσεις εναντίον αντιφρονούντων, ακτιβιστών και δημοσιογράφων, με δυνατότητες κλοπής επικοινωνιών και πρόσβασης σε λογαριασμούς. Οι καταγγελίες αφορούν την ψηφιακή παρακολούθηση και δεν συνιστούν από μόνες τους απόδειξη για κάθε συγκεκριμένη υπόθεση δημοσιογράφου. 
Η περίπτωση της Γιάλντα Μοαϊέρι καταδεικνύει τις συνέπειες που μπορεί να έχει η αποστολή φωτογραφικού υλικού και η συνεργασία με διεθνή μέσα σε ένα σύστημα όπου η επικοινωνία με το εξωτερικό συνδέεται με κατηγορίες περί εθνικής ασφάλειας. Η φωτογραφική τεκμηρίωση των κοινωνικών γεγονότων δεν αποτελεί μόνο επαγγελματική δραστηριότητα• μπορεί να είναι και η μοναδική διαθέσιμη μαρτυρία για την κατάσταση των πολιτών σε περιόδους κρίσης και καταστολής.
Η διεθνής συζήτηση για την ελευθερία του Τύπου στο Ιράν επικεντρώνεται επομένως σε δύο αλληλένδετα ζητήματα: την προστασία των δημοσιογράφων από αυθαίρετες συλλήψεις και ποινικές διώξεις, και τη δυνατότητα της κοινωνίας να έχει πρόσβαση σε ανεξάρτητη πληροφόρηση. 
Οι οργανώσεις δημοσιογράφων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων ζητούν να μην χρησιμοποιείται η επίκληση της εθνικής ασφάλειας ως μέσο για την ποινικοποίηση της δημοσιογραφικής εργασίας.
Η απαίτηση για ελεύθερη δημοσιογραφία στο Ιράν παραμένει στο επίκεντρο των διεθνών εκκλήσεων για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η υπόθεση της Μοαϊέρι, μαζί με τις καταγγελίες για άλλες κρατήσεις και τις προτεινόμενες νομοθετικές αλλαγές, δείχνει ότι οι πιέσεις στους δημοσιογράφους εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό ζήτημα για την ενημέρωση και τη λογοδοσία.