Στενά του Ορμούζ

Καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν διεξάγονται με τις δύο πλευρές να διατείνονται πως διαθέτουν το πλεονέκτημα στις συζητήσεις και με άδηλη την κατάληξή τους. Τυχόν οριστική κατάρρευση των διαπραγματεύσεων του Ισλαμαμπάντ και επάνοδος στην πολεμική συνθήκη, φαίνεται να οδηγεί σε αδιέξοδο: από την μια, το αποδυναμωμένο καθεστώς της Τεχεράνης παραμένει στην εξουσία και μάλιστα υπό την μορφή μίας de facto στρατιωτικής δικτατορίας των Φρουρών της Επανάστασης, αποτελεσματικότερο από ποτέ στην πάταξη των εσωτερικών πολιτικών του εχθρών• από την άλλη, η Αμερική, παρά την θεαματική εξολόθρευση του Αλί Χαμενεΐ και τον συστηματικό βομβαρδισμό στρατηγικών υποδομών του Ιράν, δεν έχει καταφέρει να αποσπάσει ακόμη απτά, σαφή και ουσιαστικά οφέλη. Ωστόσο, οι περί "ισοπαλίας" εντυπώσεις απατούν.
Εισερχόμενη στον πόλεμο, η Ισλαμική Δημοκρατία διέθετε τέσσερα ισχυρά διαπραγματευτικά χαρτιά. Μέσα σε σαράντα ημέρες αιματοχυσίας, τρία εξ αυτών έχουν αδρανοποιηθεί. Πρώτον: προσδοκία του καθεστώτος ήταν ότι θα υποστηριχθεί με κάθε κόστος, απέναντι στις ΗΠΑ, από τις έως σήμερα συμμάχους του, Ρωσία και Κίνα. Όμως, η δραματική άνοδος των τιμών του πετρελαίου αποδεικνύεται εξαιρετικά επικερδής για τους παροικούντες την Μόσχα• όσο αραβικό πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο αδυνατεί να εξέλθει από τον Περσικό Κόλπο και να διοχετευθεί ανά την υφήλιο, αντικαθίσταται με τα αντίστοιχα ρωσικά προϊόντα, εξαγόμενα από την Αγία Πετρούπολη ή το Βλαδιβοστόκ. Και ενώ η Ρωσία κερδοφορούσα φείδεται λόγων, η Κίνα –σύμφωνα με έγκυρο ρεπορτάζ του ειδησεογραφικού δικτύου Axios– πιέζει τους ιθύνοντες στην Τεχεράνη να θέσουν ένα τέλος στον πόλεμο, ο οποίος αποστερεί από την υπερδύναμη της Ανατολής σημαντικό τμήμα των ενεργειακών πόρων που χρειάζεται η βιομηχανία της και οι οποίοι δεν μπορούν να εξαχθούν από το Ιράν στην Κίνα δια ξηράς, ειλημμένου υπόψιν ότι παρεμβάλλεται μεταξύ των δύο χωρών το διεθνώς απομονωμένο Αφγανιστάν. Εξάλλου, ενδέχεται η συντήρηση του καθεστώτος του Ιράν να μην αποτελεί προτεραιότητα της Κίνας, η οποία έχοντας ήδη διεισδύσει με καίριο τρόπο στην υποσαχάριο Αφρική, στοχεύει στην προβολή της επιρροής της στην Λατινική Αμερική (λ.χ. στο Περού, στην Κολομβία κ.λπ.) – το μαλακό υπογάστριο της Ουάσιγκτον.
Δεύτερον: εξαπολύοντας επιθέσεις κατά δικαίων και αδίκων την επομένη της έναρξης των εχθροπραξιών, και στρεφόμενο κατά των κρατών του Κόλπου, το Ιράν ήλπισε ότι θα στρέψει τους μονάρχες της Αραβικής Χερσονήσου εναντίον των ΗΠΑ ή –τουλάχιστον– ότι θα τους οδηγήσει στην άσκηση πίεσης στον Αμερικανό πρόεδρο για άμεσο τερματισμό του πολέμου. Παραδόξως, τούτο δεν συνέβη: κρίσιμος εν προκειμένω είναι ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας, ως του μεγαλυτέρου και πλέον ισχυρού μεταξύ των κρατών του Κόλπου. Καίτοι ανέλπιστο, η σαουδική δυναστεία επιθυμεί εξίσου με το Ισραήλ να δει το καθεστώς των Μουλάδων να πέφτει με πάταγο. Μόνιμος εφιάλτης των Σαουδαράβων είναι ο φόβος ότι θα έχουν την τύχη του Ιρανού Σάχη, ο οποίος στην προσπάθειά του να εκσυγχρονίσει το αχανές του βασίλειο, έχασε την υποστήριξη του συντηρητικού κλήρου, χωρίς να έχει κερδίσει την συμπάθεια των προοδευτικότερων και παραγωγικότερων στρωμάτων της ιρανικής κοινωνίας. Με την Σαουδική Αραβία ολοένα πιο ανοικτή προς τον έξω κόσμο και σταδιακώς μεταρρυθμιζόμενη (παρότι ακόμη απολυταρχική), η πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα αποτελούσε όπλο τιθάσευσης της συντηρητικής μερίδας του σαουδαραβικού κλήρου που αντιδρά στην εξωστρεφή πορεία που διαγράφει η χώρα την τελευταία δεκαετία.
Τρίτον: από την δεκαετία του 1980 και ως σήμερα, το Ιράν αποτελεί τον μείζονα χρηματοδότη τρομοκρατικών οργανώσεων με δράση ανά την Μέση Ανατολή, και ιδίως της Χαμάς (Παλαιστίνη), την Χεζμπολάχ (Λίβανος) και εσχάτως των Χούθι (Υεμένη). Προσέβλεπε επομένως το καθεστώς στην δημιουργία μίας συγκυρίας στην οποία όχι μόνον οι σύμμαχοί του (Κίνα και Ρωσία) θα του έδιναν πλήρη στήριξη και η Αμερική θα πιεζόταν από τους Άραβες συμμάχους της να σταματήσει τις εχθροπραξίες, αλλά και στην οποία θα εξεβίαζε τόσο τις ΗΠΑ, όσο και το Ισραήλ δια της τρομοκρατίας και της εκκίνησης ασύμμετρων επιθέσεων κατ' αυτών δια της Γάζας, του Λιβάνου και της Ερυθράς Θάλασσας. Η άρνηση ΗΠΑ και Ισραήλ να υπαγάγουν τον νότιο Λίβανο στο καθεστώς παύσης του πυρός της 8ης Απριλίου δείχνει ακριβώς ότι –σε αντίθεση με τους ηγέτες της Ε.Ε.– αντελήφθησαν την παγίδα που επιχειρούσε να στήσει ο εχθρός: ο συμβατικός, διακρατικός πόλεμος θα σταματούσε, αλλά η ασύμμετρη απειλή της τρομοκρατίας θα παρέμενε παρούσα, στην υπηρεσία των Φρουρών της Επανάστασης. Η "μπλόφα" απέτυχε• παρότι είναι αληθώς δυστυχής η κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η περιλάλητη χώρα των Κέδρων, υποχώρηση του Ισραήλ από το εκεί ανοικτό μέτωπο, νομοτελειακά θα επακολουθείτο από ανασύνταξη της Χεζμπολάχ, στην οποία το καθεστώς της Τεχεράνης θα μπορούσε να διαθέσει κεφάλαια, εξοικονομηθέντα από επίσημη παύση του πυρός επί του εδάφους του. Άλλωστε, την προκειμένη χρονική στιγμή οι τρεις προμνημονευθείσες "ιρανοκίνητες" τρομοκρατικές οργανώσεις αποτελούν σκιά του προ της 7ης Οκτωβρίου 2023 εαυτού τους και αδυνατούν, χωρίς οικονομική και ένοπλη στήριξη, να καταφέρουν σοβαρό πλήγμα στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τους συμμάχους τους. Η δράση των Ισραηλινών Δυνάμεων Αμύνης (IDF) στα νότια του Λιβάνου διασφαλίζει ότι οι οργανώσεις αυτές θα παραμείνουν εξαντλημένες, ενώ οι απευθείας διαπραγματεύσεις του Ισραήλ με την κυβέρνηση της Βηρυτού προς τον σκοπό του αφοπλισμού των ατάκτων και της παροχής βοήθειας στον λιβανεζικό στρατό προς τούτο, είναι προς την σωστή κατεύθυνση.
Το τέταρτο και μόνο εναπομείναν διαπραγματευτικό όπλο της Τεχεράνης είναι ασφαλώς και το σπουδαιότερο: να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ. Η επόμενη φάση του εξελισσόμενου σήμερα Τρίτου Πολέμου του Κόλπου και η έκβασή του θα κριθεί εν πολλοίς από τα αποτελέσματα αυτής της κίνησης, η οποία όμως, ας υπομνησθεί, δεν θίγει μόνο τους εχθρούς αλλά και τους φίλους του Ιράν, καθώς και την ίδια την ιρανική οικονομία, η οποία επί επτά συναπτά έτη βρίσκεται σε ύφεση. Ήδη, ο υπαινιγμός του Ιράν περί αποκλεισμού μόνον των "εχθρικών" πλοίων από την διέλευση των Στενών, έχει ωθήσει τις ΗΠΑ σε επιβολή εμπάργκο έξωθεν των Στενών ακριβώς ώστε να αποτρέπεται καθολικά οποιαδήποτε διέλευση πλοίου από αυτά. Σε ένα τέτοιο chicken game εμπορικού αλληλοαποκλεισμού είναι όμως σαφές ποιος διαθέτει πλεονέκτημα: εκείνος που έχει την δυνατότητα να περιμένει περισσότερο ευρισκόμενος εφ' όπλου λόγχης – η Αμερική.
Είναι βέβαιον ότι η διπλωματία στον καιρό του Ντόναλντ Τραμπ δεν ακολουθεί την πεπατημένη, συμβατική οδό. Ακόμη και αυτή η επιλογή του Πακιστάν ως τόπου διεξαγωγής των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων αποτελεί μία ακόμη ένδειξη ότι ο ευρωκεντρικός μεταπολεμικός κόσμος δίνει την θέση του σε μία πολυπολική πραγματικότητα, όπου οι τοπικοί γεωπολιτικοί παίκτες είναι πλέον πολύ "μεγάλοι" για να αγνοηθούν. Το δε γεγονός ότι η νέα, απρόβλεπτη διπλωματία του Twitter φαίνεται χαώδης, δεν συνεπάγεται ότι δεν διέπεται από πολιτική λογική ή συγκεκριμένη στοχοθεσία. Η λήξη του πολέμου, όποτε κι αν αυτή επέλθει, θα βρει το καθεστώς της Τεχεράνης "επί ασπαλάθων": μόλις οι εχθροπραξίες σταματήσουν οριστικά και η οικονομική ζημία καταστεί αντιληπτή, οι θεοκράτες και οι Φρουροί τους θα βρεθούν έκθετοι: αρκεί να σημειωθεί ότι 1 αμερικανικό δολάριο το 2024 ισοδυναμούσε με 42.000 ιρανικά ριάλια, ενώ σήμερα ισοδυναμεί ήδη με 1,3 εκατ. ριάλια. Η Ισλαμική Δημοκρατία, παρά την θεϊκή αυθεντία που επαγγέλλεται, θα έρθει αντιμέτωπη με την ρήση του Μενάνδρου ότι "λιμώ ουδέν εστιν αντειπείν έπος". 

* Ο Στάθης-Ραφαήλ Πασγιάνος είναι δικηγόρος, κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος Διεθνούς Δικαίου & Φιλοσοφίας από το Πανεπιστήμιο του Cambridge και υποψήφιος διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου της Νομικής Σχολής Αθηνών.