Θανατική ποινή: στο υψηλότερο επίπεδο από το 1981

Η θανατική ποινή αποτελεί μία από τις αρχαιότερες μορφές τιμωρίας στην ανθρώπινη ιστορία και συνδέθηκε διαχρονικά με την έννοια της δικαιοσύνης, της εξουσίας και του κοινωνικού ελέγχου. Η θανατική ποινή ξεκίνησε από την αρχαιότητα και χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα επί Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενώ στον Μεσαίωνα εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη και συνδέθηκε στενά με τη θρησκευτική και πολιτική εξουσία. Η πρώτη σοβαρή αμφισβήτηση της θανατικής ποινής εμφανίστηκε τον 18ο αιώνα, κατά την εποχή του Διαφωτισμού.
Τον 19ο και 20ό αιώνα ξεκίνησε σταδιακά η κατάργηση της θανατικής ποινής σε αρκετές χώρες.
Όμως παρά το γεγονός ότι τις τελευταίες δεκαετίες η διεθνής κοινότητα κινούνταν σταθερά προς την κατάργηση της θανατικής ποινής, η εικόνα του 2025 δείχνει μια ανησυχητική ανατροπή. 
Από τη δεκαετία του 1980 μέχρι σήμερα, δεκάδες χώρες κατήργησαν τις εκτελέσεις είτε νομικά είτε στην πράξη, ενώ η Ευρώπη μετατράπηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου σε ζώνη χωρίς θανατική ποινή. Ωστόσο, νέα έκθεση της Διεθνούς Αμνησίας αποκαλύπτει ότι ένας μικρός αριθμός κρατών οδηγεί ξανά τους παγκόσμιους αριθμούς σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, επαναφέροντας εικόνες που θύμιζαν τις πιο σκοτεινές περιόδους των προηγούμενων δεκαετιών. 
Η παγκόσμια χρήση της θανατικής ποινής έφτασε λοιπόν το 2025 στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 44 ετών, σύμφωνα με νέα έκθεση της οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η οποία καταγράφει τουλάχιστον 2.707 εκτελέσεις σε 17 χώρες.
Ο αριθμός αυτός αντιπροσωπεύει αύξηση 78% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος και αποτελεί τη χειρότερη επίδοση από το 1981. Κύριος υπεύθυνος για αυτή τη δραματική άνοδο θεωρείται το Ιράν, όπου πραγματοποιήθηκαν τουλάχιστον 2.159 εκτελέσεις — υπερδιπλάσιες σε σχέση με το 2024. Μαζί με τη Σαουδική Αραβία, οι δύο χώρες ευθύνονται για το 93% των καταγεγραμμένων εκτελέσεων παγκοσμίως.
Η Διεθνής Αμνηστία προειδοποιεί ότι η θανατική ποινή χρησιμοποιείται από ορισμένα καθεστώτα όχι μόνο ως ποινικό μέτρο, αλλά και ως εργαλείο εκφοβισμού, πολιτικής καταστολής και κοινωνικού ελέγχου. Σύμφωνα με την οργάνωση, κυβερνήσεις αξιοποιούν τις εκτελέσεις για να επιβάλουν κλίμα φόβου, να αποδείξουν ισχύ και να αποπροσανατολίσουν από σοβαρά προβλήματα δημόσιας ασφάλειας και κοινωνικής δυσλειτουργίας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στην Κίνα, η οποία εκτιμάται ότι παραμένει η χώρα με τις περισσότερες εκτελέσεις στον κόσμο, αν και τα ακριβή στοιχεία παραμένουν κρατικό μυστικό. Η Διεθνής Αμνηστία υπολογίζει ότι οι εκτελέσεις στην Κίνα ανέρχονται σε χιλιάδες ετησίως, χωρίς δυνατότητα ανεξάρτητης επιβεβαίωσης. Αντίστοιχα αδιαφανείς θεωρούνται οι πληροφορίες για τη Βόρεια Κορέα και το Βιετνάμ.
Σχεδόν οι μισές από τις καταγεγραμμένες εκτελέσεις αφορούσαν υποθέσεις ναρκωτικών σε χώρες όπως η Κίνα, το Ιράν, η Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και η Σιγκαπούρη. Η Διεθνής Αμνηστία και άλλες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων επισημαίνουν ότι η επιβολή της θανατικής ποινής για αδικήματα ναρκωτικών παραβιάζει το διεθνές δίκαιο, το οποίο προβλέπει ότι η εσχάτη των ποινών μπορεί να εφαρμόζεται μόνο για τα «σοβαρότερα εγκλήματα».
Παράλληλα, καταγράφηκαν δημόσιες εκτελέσεις στο Ιράν και στο Αφγανιστάν, καθώς και περιπτώσεις εκτέλεσης ανθρώπων που ήταν ανήλικοι κατά τον χρόνο του φερόμενου εγκλήματος.
Στο ίδιο μήκος κύματος, οι οργανώσεις Iran Human Rights και Together Against the Death Penalty υποστηρίζουν ότι το Ιράν χρησιμοποιεί ολοένα και περισσότερο τη θανατική ποινή ως μηχανισμό πολιτικής καταστολής μετά τις μαζικές αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις των τελευταίων ετών. 
Σύμφωνα με κοινές εκθέσεις τους, αυξάνονται οι εκτελέσεις γυναικών, ενώ στοχοποιούνται ιδιαίτερα εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες. Οι οργανώσεις καταγγέλλουν επίσης σοβαρές παραβιάσεις της δίκαιης δίκης, περιορισμένη πρόσβαση σε νομική υπεράσπιση και χρήση βασανιστηρίων για την απόσπαση ομολογιών.
Παρά τη δραματική αύξηση των εκτελέσεων, η διεθνής τάση παραμένει συνολικά υπέρ της κατάργησης της θανατικής ποινής. 
Σήμερα 113 χώρες έχουν καταργήσει πλήρως τη θανατική ποινή, ενώ συνολικά 145 κράτη την έχουν καταργήσει είτε νομικά είτε στην πράξη. Στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία δεν καταγράφηκαν ούτε εκτελέσεις ούτε νέες θανατικές καταδίκες το 2025, ενώ χώρες όπως το Βιετνάμ και η Γκάμπια περιόρισαν περαιτέρω τη χρήση της εσχάτης των ποινών.