Αφγανιστάν: Εκατομμύρια παιδιά στο φάσμα της πείνας και λιμοκτονίας 

Μια από τις σοβαρότερες επισιτιστικές και ανθρωπιστικές κρίσεις των τελευταίων ετών εκτυλίσσεται στο Αφγανιστάν, με τα παιδιά να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μιας καταστροφής που επιδεινώνεται από την ακραία φτώχεια, τις περικοπές της διεθνούς βοήθειας, τις φυσικές καταστροφές, τις επιδημίες, τις διαταραχές στο εμπόριο και τις μαζικές επιστροφές Αφγανών από τις γειτονικές χώρες. 
Τα τελευταία στοιχεία οργανισμών του ΟΗΕ και διεθνών ανθρωπιστικών οργανώσεων σκιαγραφούν μια κατάσταση στην οποία εκατομμύρια άνθρωποι αδυνατούν να εξασφαλίσουν επαρκή τροφή, ενώ για εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά η έλλειψη διατροφής και ιατρικής φροντίδας έχει μετατραπεί σε άμεση απειλή για τη ζωή τους.
Η UNICEF προειδοποιεί ότι περίπου 3,7 εκατομμύρια παιδιά κάτω των πέντε ετών αναμένεται να αντιμετωπίσουν οξύ υποσιτισμό μέσα στο 2026. Η εκτίμηση αυτή συμπίπτει με τα στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (WHO), η οποία κάνει λόγο για περίπου 3,7 εκατομμύρια παιδιά κάτω των πέντε ετών που θα υποφέρουν από οξύ υποσιτισμό, καθώς και για περίπου 1,2 εκατομμύρια εγκύους και θηλάζουσες γυναίκες που αντιμετωπίζουν επίσης οξύ υποσιτισμό. 
Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η κατάσταση επιβαρύνεται από την οικονομική δυσπραγία, την επισιτιστική ανασφάλεια, τις επαναλαμβανόμενες επιδημίες, τα κλιματικά πλήγματα και την περιορισμένη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και διατροφικής φροντίδας.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα για τις σοβαρότερες μορφές υποσιτισμού. Σύμφωνα με την ανάλυση του Integrated Food Security Phase Classification (IPC), σχεδόν 3,7 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 6 έως 59 μηνών αναμένεται να υποφέρουν από οξύ υποσιτισμό το 2026, εκ των οποίων περίπου 942.000 από σοβαρό οξύ υποσιτισμό. Παράλληλα, περίπου 1,2 εκατομμύρια έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες εκτιμάται ότι θα αντιμετωπίσουν οξύ υποσιτισμό.
Το μέγεθος της γενικότερης ανθρωπιστικής κρίσης είναι εξίσου εντυπωσιακό. Η UNICEF εκτιμά ότι το 2026 περίπου 21,9 εκατομμύρια άνθρωποι – σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας – χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια, μεταξύ αυτών περισσότερα από 11,6 εκατομμύρια παιδιά. Η οργάνωση έχει ζητήσει περίπου 949,1 εκατομμύρια δολάρια για την αντιμετώπιση των ανθρωπιστικών αναγκών και την παροχή βασικών υπηρεσιών, σε μια χώρα όπου η υγειονομική και κοινωνική υποδομή παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.
Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) περιγράφει επίσης μια δραματική εικόνα. Σχεδόν 14 εκατομμύρια Αφγανοί αντιμετωπίζουν οξεία πείνα, δηλαδή περίπου ένας στους τρεις κατοίκους, ενώ ο Οργανισμός προειδοποιεί ότι ο υποσιτισμός των παιδιών έχει φτάσει σε κρίσιμα επίπεδα σε μεγάλο μέρος της χώρας. Το WFP επισημαίνει ότι η ανεργία, οι αυξημένες τιμές των τροφίμων, η οικονομική δυσχέρεια, οι μειωμένες ανθρωπιστικές χρηματοδοτήσεις και οι διαταραχές στις εμπορικές διαδρομές περιορίζουν ακόμη περισσότερο την ικανότητα των οικογενειών να εξασφαλίσουν τα βασικά.
Το πρόβλημα έχει πλέον λάβει και γεωγραφική διάσταση. Σύμφωνα με τις πρόσφατες αναφορές του ΟΗΕ, η οξεία παιδική υποσιτιστική κρίση έχει φτάσει σε κρίσιμα επίπεδα σε περίπου το ένα τρίτο των επαρχιών του Αφγανιστάν. Το Associated Press, επικαλούμενο το WFP, μετέδωσε ότι μέσα στο 2025 έκλεισαν 142 κέντρα υγείας, με αποτέλεσμα περίπου 13.000 παιδιά να χάσουν πρόσβαση σε κρίσιμη θεραπεία για τον υποσιτισμό. Οι ελλείψεις προμηθειών, που συνδέονται μεταξύ άλλων με τις περιφερειακές συγκρούσεις και τις διαταραχές στις μεταφορές, έχουν περιορίσει περαιτέρω την ανθρωπιστική δράση.
Ακόμη πιο δραματική είναι η εικόνα που μετέφερε το AFP στις αρχές Αυγούστου: το WFP είχε, σύμφωνα με τον Οργανισμό, επαρκείς πόρους για να παράσχει διατροφική βοήθεια μόλις σε ένα από τα επτά παιδιά και γυναίκες που χρειάζονταν επειγόντως θεραπεία. Έξι στους επτά ανθρώπους που είχαν ανάγκη έμεναν επομένως εκτός των διαθέσιμων προγραμμάτων. Το AFP μετέδωσε επίσης την προειδοποίηση ότι πάρα πολλά παιδιά φτάνουν στα κέντρα υγείας όταν είναι ήδη πολύ αργά για να σωθούν.
Η χρηματοδότηση αποτελεί πλέον έναν από τους κρισιμότερους παράγοντες της κρίσης. Η διεθνής ανθρωπιστική ανταπόκριση έχει συρρικνωθεί σημαντικά, την ώρα που οι ανάγκες αυξάνονται. Το WFP αντιμετωπίζει μεγάλο χρηματοδοτικό κενό για τις επιχειρήσεις του στο Αφγανιστάν, ενώ η συνολική ανθρωπιστική έκκληση για τη χώρα παραμένει σημαντικά υποχρηματοδοτημένη. Η UNICEF, από την πλευρά της, προειδοποιεί εδώ και μήνες ότι οι ελλείψεις πόρων απειλούν να προκαλέσουν διακοπές στην παροχή βασικών υπηρεσιών και στην αλυσίδα εφοδιασμού ζωτικής σημασίας διατροφικών προϊόντων.
Η κρίση στη χρηματοδότηση δεν είναι ένα αφηρημένο οικονομικό πρόβλημα, αλλά μεταφράζεται άμεσα σε κλειστά κέντρα υγείας, λιγότερες διανομές τροφίμων και παιδιά που δεν λαμβάνουν εγκαίρως θεραπεία. 
Το Reuters είχε ήδη προειδοποιήσει από τον Μάρτιο ότι οι περικοπές στη διεθνή βοήθεια περιόριζαν τη θεραπεία των υποσιτισμένων παιδιών, ενώ η επιδείνωση της κατάστασης συνδεόταν και με την επιστροφή Αφγανών που είχαν απελαθεί ή αναγκαστεί να εγκαταλείψουν γειτονικές χώρες.
Η επιστροφή εκατομμυρίων Αφγανών αποτελεί έναν ακόμη πολλαπλασιαστή της ανθρωπιστικής πίεσης. Η UNICEF καταγράφει μαζικές επιστροφές από το Ιράν και το Πακιστάν, οι οποίες επιβαρύνουν τις ήδη ανεπαρκείς υποδομές σε υγεία, στέγαση, ύδρευση και επισιτιστική βοήθεια. Οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο πεδίο προειδοποιούν ότι πολλές οικογένειες επιστρέφουν χωρίς εισόδημα, κατοικία ή πρόσβαση σε σταθερές υπηρεσίες, με αποτέλεσμα τα παιδιά να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα στον υποσιτισμό και στις ασθένειες.
Παράλληλα, οι φυσικές καταστροφές έχουν επιδεινώσει τις συνθήκες. Σεισμοί, ξηρασίες, πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα πλήττουν μια οικονομία που δεν διαθέτει τα αποθέματα για να απορροφήσει διαδοχικά σοκ. Η UNICEF αναφέρει ότι η κρίση είναι αποτέλεσμα αλληλένδετων παραγόντων – από την οικονομική αδυναμία και την περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες μέχρι τις κλιματικές καταστροφές – οι οποίοι εμποδίζουν τη χώρα να ανακάμψει έπειτα από περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες συγκρούσεων.
Ο ΠΟΥ χαρακτηρίζει την κατάσταση ως κρίση που επιβαρύνεται ταυτόχρονα από την επισιτιστική ανασφάλεια, τις ασθένειες, τις κλιματικές καταστροφές και την αποδυνάμωση του συστήματος υγείας.
Η διεθνής ειδησεογραφία αντανακλά αυτή την επιδείνωση. Το Reuters έχει καταγράψει την αυξανόμενη πίεση που προκαλούν οι περικοπές της βοήθειας και οι επιστροφές Αφγανών, ενώ το Associated Press περιέγραψε μια κατάσταση στην οποία οι διανομές τροφίμων περιορίζονται την ώρα που αυξάνονται οι θάνατοι παιδιών από τις επιπτώσεις του υποσιτισμού. Το Al Jazeera, επικαλούμενο τη Save the Children, ανέφερε ότι ο οξύς υποσιτισμός στα παιδιά κάτω των πέντε ετών έχει αυξηθεί σημαντικά και ότι η κατάσταση έχει επιδεινωθεί στις περισσότερες επαρχίες. Ο Guardian, σε πρόσφατη αποτίμηση πέντε ετών διακυβέρνησης των Ταλιμπάν, συνέδεσε την ανθρωπιστική κατάρρευση με τη βαθιά οικονομική κρίση, την περικοπή διεθνούς βοήθειας, την επιστροφή εκατομμυρίων Αφγανών και τη δραματική επιδείνωση των δικαιωμάτων των γυναικών.
Η κρίση έχει και μια ιδιαίτερα σκληρή έμφυλη διάσταση. Οι περιορισμοί που έχουν επιβληθεί στις γυναίκες και τα κορίτσια από τις de facto αρχές των Ταλιμπάν περιορίζουν την πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην εργασία και σε υπηρεσίες υγείας, ενώ παράλληλα αποδυναμώνουν την οικονομική δυνατότητα των νοικοκυριών. 
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται οικογένειες που καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα στο φαγητό, τα φάρμακα, τη θέρμανση και την επιβίωση. Για ένα βρέφος που φτάνει σε κατάσταση σοβαρού οξέος υποσιτισμού, η καθυστέρηση λίγων ημερών μπορεί να αποδειχθεί μοιραία. Για μια μητέρα που είναι και η ίδια υποσιτισμένη, η εγκυμοσύνη και ο θηλασμός αυξάνουν ακόμη περισσότερο τις διατροφικές ανάγκες, δημιουργώντας έναν κύκλο που μεταφέρει τη φτώχεια και την υποσιτιστική κατάσταση από τη μία γενιά στην επόμενη.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν το Αφγανιστάν αντιμετωπίζει ανθρωπιστική κρίση, αλλά αν η διεθνής κοινότητα θα διαθέσει εγκαίρως τους πόρους που απαιτούνται για να εμποδίσει την περαιτέρω μετατροπή της σε ανθρωπιστική καταστροφή. 
Οι οργανώσεις του ΟΗΕ επιμένουν ότι η έγκαιρη διατροφική θεραπεία σώζει ζωές και ότι η πρόληψη είναι πολύ φθηνότερη από την αντιμετώπιση των ακραίων μορφών υποσιτισμού. Όσο, όμως, η χρηματοδότηση παραμένει πολύ χαμηλότερη από τις ανάγκες, η προειδοποίηση που επαναλαμβάνεται από την Καμπούλ, τη Γενεύη και τα κέντρα υγείας σε ολόκληρη τη χώρα γίνεται ολοένα πιο δραματική: για εκατομμύρια Αφγανούς η πείνα δεν είναι πλέον μια μακρινή απειλή, αλλά μια καθημερινή πραγματικότητα, ενώ για εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά η έγκαιρη βοήθεια μπορεί να είναι κυριολεκτικά ζήτημα ζωής και θανάτου.