Ιράν: Επικηρύξεις, κατηγορίες για κατασκοπεία και κύμα εκτελέσεων από το θεοκρατικό καθεστώς

Μετά την κλιμάκωση της αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, το Ιράν έχει περάσει σε ακόμη σκληρότερη γραμμή απέναντι σε όσους θεωρεί «εχθρούς» ή συνεργάτες ξένων υπηρεσιών. 
Καταγγελίες για επικηρύξεις, συλλήψεις με κατηγορίες κατασκοπείας και διαδοχικές εκτελέσεις συνθέτουν ένα ολοένα πιο ανησυχητικό σκηνικό, ενώ διεθνείς οργανώσεις και ο ΟΗΕ προειδοποιούν για επιτάχυνση των εκτελέσεων και σοβαρές παραβιάσεις της δικαστικής διαδικασίας.
Η πληροφορία ότι ο ιρανικός στρατός προσφέρει 25.000 ευρώ για κάθε Αμερικανό στρατιώτη που θα σκοτωθεί ή θα συλληφθεί, με το ποσό να διπλασιάζεται εάν η πράξη πραγματοποιηθεί από γυναίκα, αποδίδεται σε δημοσίευμα του ιρανικού μέσου Avash, όμως δεν έχει επιβεβαιωθεί μέχρι στιγμής από ανεξάρτητες και αξιόπιστες διεθνείς πηγές.
Ως εκ τούτου, η συγκεκριμένη αναφορά πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη. Η εικόνα που προκύπτει, ωστόσο, από Reuters, Associated Press, Amnesty International και άλλες διεθνείς πηγές είναι ότι το Ιράν έχει πράγματι κλιμακώσει δραματικά την καταστολή εναντίον ανθρώπων που κατηγορούνται για κατασκοπεία ή συνεργασία με το Ισραήλ, ιδιαίτερα μετά την έναρξη των εχθροπραξιών Ιράν–Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025.
Στις 16 Ιουνίου 2025, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, οι ιρανικές αρχές εκτέλεσαν τον Εσμαΐλ Φεκρί, ο οποίος είχε καταδικαστεί για κατασκοπεία υπέρ του Ισραήλ. Η οργάνωση προειδοποίησε τότε ότι δεκάδες άνθρωποι είχαν συλληφθεί με παρόμοιες κατηγορίες και ότι τουλάχιστον οκτώ ακόμη καταδικασμένοι σε θάνατο αντιμετώπιζαν άμεσο κίνδυνο εκτέλεσης. 
Η Διεθνής Αμνηστία κατήγγειλε παράλληλα ότι οι αρχές ζητούσαν ταχύτατες δίκες και εκτελέσεις, ενώ εξέφρασε σοβαρές ανησυχίες για βασανιστήρια, εξαναγκασμένες ομολογίες και παραβιάσεις του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη.
Η καταστολή δεν περιορίστηκε σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Τον Απρίλιο του 2025 εκτελέστηκε ο Μοχσέν Λανγκαρνεσίν, τον οποίο οι ιρανικές αρχές κατηγόρησαν ότι εργαζόταν για τη Mossad και ότι είχε βοηθήσει στην επιχείρηση που οδήγησε στη δολοφονία του συνταγματάρχη των Φρουρών της Επανάστασης Χασάν Σαγιάντ Χονταΐ το 2022.
Το Associated Press ανέφερε ότι οι ιρανικές αρχές υποστήριξαν πως ο Λανγκαρνεσίν είχε στρατολογηθεί από τη Mossad, είχε συναντήσει Ισραηλινούς πράκτορες στο εξωτερικό και είχε προσφέρει τεχνική υποστήριξη σε επιχειρήσεις μέσα στο Ιράν. 
Ωστόσο, τέτοιες κατηγορίες προέρχονται κυρίως από τις ίδιες τις ιρανικές αρχές και σε αρκετές περιπτώσεις δεν είναι δυνατό να επαληθευτούν ανεξάρτητα.
Μετά την πολεμική σύγκρουση του Ιουνίου 2025, η κατάσταση επιδεινώθηκε. Η ιρανική δικαιοσύνη ζήτησε ταχείες διαδικασίες εναντίον όσων θεωρούνταν συνεργάτες «εχθρικών κρατών», ενώ το ιρανικό Κοινοβούλιο προώθησε νομοθεσία που διευρύνει τη χρήση της θανατικής ποινής για κατασκοπεία και συνεργασία με εχθρικές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένων του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών. Η νομοθεσία τέθηκε σε ισχύ τον Οκτώβριο του 2025.
Το Reuters κατέγραψε επίσης την εκτέλεση, τον Σεπτέμβριο του 2025, του Μπαχμάν Τσουμπί-Ασλ, τον οποίο οι ιρανικές αρχές χαρακτήρισαν έναν από τους σημαντικότερους κατασκόπους του Ισραήλ. Σύμφωνα με την ιρανική Δικαιοσύνη, είχε συνεργαστεί με τη Mossad, είχε επιχειρήσει να αποκτήσει πρόσβαση σε κυβερνητικές βάσεις δεδομένων και είχε βοηθήσει στην παρακολούθηση της εισαγωγής ηλεκτρονικού εξοπλισμού στο Ιράν. 
Το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την καταδίκη του για «διαφθορά επί της γης», αδίκημα που προβλέπει θανατική ποινή. Το Reuters σημείωσε ότι η εκτέλεση εντασσόταν σε μια ευρύτερη σειρά εκτελέσεων ανθρώπων που κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία υπέρ του Ισραήλ.
Η Διεθνής Αμνηστία υπολογίζει ότι τουλάχιστον 11 άνδρες εκτελέστηκαν από τις 13 Ιουνίου 2025 μετά από καταδίκες για κατασκοπεία υπέρ του Ισραήλ, ενώ υπογραμμίζει ότι πολλές από τις δίκες πραγματοποιήθηκαν ενώπιον επαναστατικών δικαστηρίων και χαρακτηρίζονταν από σοβαρές παραβιάσεις των δικαιωμάτων των κατηγορουμένων. Η οργάνωση έχει καταγγείλει επίσης τη χρήση βασανιστηρίων και εξαναγκασμένων «ομολογιών».
Παράλληλα, το φαινόμενο των εκτελέσεων στο Ιράν είναι πολύ ευρύτερο από τις υποθέσεις κατασκοπείας. Σύμφωνα με το Reuters, μέχρι τις 21 Οκτωβρίου 2025 είχαν καταγραφεί τουλάχιστον 1.176 εκτελέσεις μέσα στο 2025, ο υψηλότερος αριθμός στη χώρα από το 1989, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ. 
Η καταστολή εντάθηκε μετά τον πόλεμο με το Ισραήλ, ενώ οι ιρανικές αρχές ανακοίνωσαν περισσότερες από 21.000 συλλήψεις, μεταξύ άλλων δημοσιογράφων, ακτιβιστών και μελών μειονοτικών κοινοτήτων.
Η πρακτική αυτή συνεχίζεται και το 2026. Στις 5 Αυγούστου, ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα Βόλκερ Τουρκ δήλωσε ότι τουλάχιστον 56 άνθρωποι είχαν εκτελεστεί στο Ιράν από τις 19 Μαρτίου 2026 για κατηγορίες που συνδέονται με την εθνική ασφάλεια, εκ των οποίων 27 συνδέονταν με τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που ξέσπασαν νωρίτερα μέσα στη χρονιά. 
Περισσότεροι από 100 ακόμη άνθρωποι αντιμετώπιζαν παρόμοιες κατηγορίες και τον κίνδυνο της θανατικής ποινής.
Η διεθνής ανησυχία έχει πλέον ενταθεί τόσο, ώστε στις 12 Αυγούστου 2026 η Ευρωπαϊκή Ένωση και ακόμη 26 χώρες καταδίκασαν από κοινού τις εκτελέσεις διαδηλωτών στο Ιράν και κάλεσαν την Τεχεράνη να σταματήσει άμεσα τη χρήση της θανατικής ποινής και τις αυθαίρετες κρατήσεις.
Το ζήτημα των φερόμενων δικτύων πρακτόρων πρέπει, πάντως, να διαχωρίζεται από τις επιβεβαιωμένες εκτελέσεις. Το Ιράν έχει πραγματικό ιστορικό αντιπαράθεσης με ισραηλινά δίκτυα πληροφοριών και έχουν υπάρξει πραγματικές επιχειρήσεις, συλλήψεις και υποθέσεις κατασκοπείας. 
Ωστόσο, οι κατηγορίες των ιρανικών αρχών δεν αποτελούν από μόνες τους ανεξάρτητη απόδειξη ενοχής. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι το καθεστώς χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο τις κατηγορίες περί «κατασκοπείας», «συνεργασίας με εχθρικά κράτη» και «διαφθοράς επί της γης» ως εργαλεία πολιτικής καταστολής. 
Η πρόσφατη περίπτωση της φωτορεπόρτερ Γιάλντα Μοαϊερί, η οποία καταδικάστηκε τον Αύγουστο του 2026 σε 15 χρόνια κάθειρξη με βάση τον νέο νόμο περί κατασκοπείας, δείχνει πόσο έχει διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας περί «εθνικής ασφάλειας».
Έτσι, ενώ η συγκεκριμένη πληροφορία για το υποτιθέμενο αμερικανικό «μπόνους» των 25.000 ευρώ δεν έχει μέχρι σήμερα ανεξάρτητη επιβεβαίωση, η ευρύτερη εικόνα είναι απολύτως τεκμηριωμένη: το Ιράν έχει εντείνει την αναζήτηση και δίωξη ανθρώπων που θεωρεί πράκτορες ή συνεργάτες του Ισραήλ και άλλων εχθρικών κρατών, έχει διευρύνει νομοθετικά τη χρήση της θανατικής ποινής για τέτοιες κατηγορίες και έχει πραγματοποιήσει σειρά εκτελέσεων, μέσα σε ένα γενικότερο κύμα καταστολής που έχει προκαλέσει έντονη διεθνή καταδίκη.